Η Αγγελική Μπεμπλιδάκη για το βιβλίο «Το Ελληνικό ζήτημα και οι Μεγάλες Δυνάμεις πριν και μετά το 1821»

ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΣ – ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ 1821

Και ξαφνικά πριν ένα χρόνο το θυμηθήκαμε. Το 2021 κλείνουμε διακόσια χρόνια ελευθερίας. Διακόσια χρόνια δημιουργίας του Ελληνικού κράτους. Διακόσια χρόνια από τότε που κάποιοι τρελαμένοι ξυπόλητοι ραγιάδες καταλάβανε ότι πρέπει να πάψουνε να περιμένουνε βοήθεια από τους ξένους και αποφασίσανε να πάρουνε για πολλοστή φορά την κατάσταση στα χέρια τους.

Το  κράτος μας δηλ. έχει τα γενέθλιά του. Η πολιτεία ετοιμάζει φιέστες και πανηγύρια. Εν μέσω μιας σοβούσης ακόμα κρίσης και εν μέσω πανδημίας.

Κι εκεί που η επανάσταση του 1821 τα τελευταία σαράντα χρόνια ήταν κάπως παρωχημένη, κάποιοι είχαν την τάση να την ξεχνούν και να την υποβαθμίζουν, κάποιοι θεώρησαν δεδομένο το κράτος μας, οι νέοι μαθαίνουν όλο και λιγότερο ιστορία-εξάλλου στις εθνικές επετείους πάντα μπερδεύουν το αν πολεμήσαμε με τους Τούρκους ή με τους Γερμανούς- αυτοί που έχουν συντηρήσει ακόμα μνήμες πεθαίνουν, οι νεώτεροι δεν τις μαθαίνουν γιατί τους διδάξαμε να τις βρίσκουν γραφικές και οι ιστορίες που μας έλεγαν κάποτε οι παππούδες φαντάζουν παραμύθια στην εποχή του διαδικτύου και της ταχύτητας.

Όμως με την πρωθυπουργική υπόμνηση σαν να πήραμε όλοι μπροστά. Ξαναθυμηθήκαμε το αθάνατο έπος. Ιστορικοί, άνθρωποι της τέχνης επιστρατεύτηκαν και άνθρωποι των γραμμάτων βρήκανε ενδιαφέρον σε ήρωες, σε αγωνιστικά και πολεμικά περιστατικά. Εκδοτικοί οίκοι ανασκουμπώθηκαν και νέα βιβλία εκδόθηκαν.

Έτσι και ο Ραδάμανθυς. Βοηθούσης της καραντίνας και δια χειρός της ίδιας της ψυχής των εκδόσεων του Χρήστου του Τσαντή, μας προσφέρει ένα καινούργιο πόνημα. Ένα βιβλίο για το ’21, όχι συνηθισμένο, που δεν μιλά για ήρωες ούτε για νικηφόρες μάχες. Αυτό το βιβλίο πραγματεύεται ένα βαθύ και ιδιαίτερο θέμα. «Το Ελληνικό ζήτημα και οι Μεγάλες Δυνάμεις πριν και μετά το 1821» το ονοματίζει.

Μέσα δεν θα βρούμε γραμμένες ούτε κρίσεις ούτε επικρίσεις. Ούτε απόψεις του. Τίποτα έτοιμο δεν μας δίνει ο Χρήστος. Τίποτα μασημένο. Μας δίνει όμως πηγές. Κείμενα  από αυτές. Γράμματα, άρθρα, δημοσιεύσεις. Εστεμμένων που καθόριζαν τις τύχες του τότε κόσμου, διπλωτών και πολιτικών που επηρέαζαν σχεδιασμούς κυβερνήσεων, ανθρώπων του πνεύματος και περιηγητών  που έπαιζαν ρόλο στην διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

«…..αν οι κατακτήσεις που μπορεί να πραγματοποιήσει η Μεγαλειότητά σας  είναι σπουδαιότερες από εκείνες που εποφθαλμιά η Ρωσία,  για χάρη της προσωπικής μου φιλίας  προς τον πολύ αγαπημένο μου σύμμαχο θα στέρξω αδίσταχτα σ αυτήν την θυσία.  Έχω την πεποίθηση εξ αιτίας της απεριόριστης εμπιστοσύνης που έχω προς εσάς, ότι αν μπορέσουμε να απαλλάξουμε την Ευρώπη από την Κωνσταντινούπολη, η Μεγαλειότητά σας δεν θα μου αρνηθεί την βοήθειά της για  την ανοικοδόμηση της Αρχαίας Γραικικής  μοναρχίας πάνω στα ερείπια της βάρβαρης οθωμανικής κυβέρνησης», γράφει η Μεγάλη Αικατερίνη τσαρίνα της Ρωσίας στον αυτοκράτορα Ιωσήφ  Β  των Αψβούργων.  

 Ο Ναπολέων αναφέρει: «κατά την εκστρατεία μου στην Ιταλία είδα μπροστά μου το βασίλειο του Αλέξανδρου». Και πιο κάτω «η Ελλάδα πρέπει να είναι κομμάτι της Ευρωπαϊκής δύναμης που κατέχει την Αίγυπτο”.

Και ο Φρειδερίκος Β΄ της Πρωσίας… «και βέβαια η ειρήνη θα γίνει. Ο Μουσταφάς θα δώσει τις δαπάνες και η Ελλάδα θα καταλήξει σε ό,τι μπορέσει»

Την ίδια εποχή οι άνθρωποι του πνεύματος είναι διχασμένοι. Ο μέγας  διαφωτιστής  Βολταίρος εκλιπαρεί με σωρεία επιστολών και με όλο το βάρος της προσωπικότητάς του,  τους εστεμμένους της Ευρώπης να στέρξουν ώστε «να δει τους αγαπημένους του Έλληνες τους απόγονους του Σοφοκλή και του Δημοσθένη απαλλαγμένους από τον αμαθή πασά».

Ενώ ο Γερμανός φιλόσοφος και κοινωνικός επιστήμονας Φρίντριχ Ένγκελς  υποστηρίζει ότι «οι Έλληνες της Τουρκίας είναι ως επί το πλείστον σλαβικής καταγωγής, όμως υιοθέτησαν την σύγχρονη Ελληνική γλώσσα» ασπαζόμενος πλήρως τις θεωρίες του Φαλμεράϊερ. Αργότερα θα εξηγήσει την τόσο βέβαιη και στερεωμένη  αυτή του άποψή «να μου λείπουν όλα αυτά τα εθνίδια, αν η απελευθερωτική τους ορμή  συγκρούεται με το συμφέρον του προλεταριάτου». Να σημειώσω εδώ ότι  κάμποσα χρόνια αργότερα οι Ναζί υιοθετώντας  την ίδια φρασεολογία επεδίωξαν να εξαφανίσουν όλους τους λαούς της Βαλκανικής.

Στο ίδιο μήκος κύματος βρίσκονται και οι περιηγητές ανά την Ελλάδα. Άλλοι πλέκουν ύμνους για τον ωραίο λαό που πρέπει να υφίσταται την δουλεία και μάλιστα από έναν «αγροίκο και άγριο άρπαγα  που με τη βλακώδη αγριότητά του μπορεί να βεβηλώσει και το πιο ευτυχισμένο κλίμα και την πιο γελαστή γη» και άλλοι μιλάνε για έναν λαό που «ξαναγυρίζοντας στην νηπιακή ηλικία δεν είναι παρά ένα τιποτένιο βάρος στη γης και η ντροπή των προγόνων του, που ποδοπατάει τους τάφους χωρίς να τους γνωρίζει».

Οι διπλωμάτες πιο εξειδικευμένοι σχολιάζουν. «Η Ελλάδα όταν κατακτήθηκε από την Ρώμη εκπολίτισε τους Ρωμαίους. Η ίδια όμως αυτή Ελλάδα όταν κατακτήθηκε από την Τουρκία καθόλου δεν την εκπολίτισε γιατί οι κατακτητές είναι Τούρκοι, βάρβαροι».

Το ωραίο είναι ότι μαζί με τα κείμενα των πηγών ο Χρήστος μας δίδει και βιογραφικά στοιχεία για τον κάθε συντάκτη. Έτσι μπορούμε να δούμε αμέσως τις διασυνδέσεις, το κοινωνικό  και μορφωτικό υπόβαθρο, την καταγωγή  και να κατανοήσουμε το πώς και το γιατί της γραφής τους.

 Πίσω  από τις λέξεις των κειμένων μαντεύεις τις λυκοφιλίες και τα παιχνίδια εξουσίας που παίζονται μεταξύ  κραταιών μοναρχών και καθεστώτων. Όλα και ιδανικά και ιδεώδη και ο θαυμασμός του αρχαίου κλέους όλα θυσιάζονται στον βωμό των κάθε είδους  συμφερόντων τους. Μερικές φορές -λίγες- διακρίνεις τον αγνό ιδεαλισμό. Τις περισσότερες πάλι την ψυχρή λογική που προτάσσει πάνω από όλα το δίκαιο του ισχυρού.

Όλα αυτά σε μαθαίνουν. Κομμάτια ιστορίας υποφωτισμένα φωτίζονται, άγνωστες πτυχές γίνονται γνωστές. Και κατανοείς  καλύτερα το γιατί και το πώς. Το γιατί συνέβη όπως συνέβη. Συγχρόνως  ανακαλύπτεις ένα πράγμα περίεργο. Διαπιστώνεις ότι όλες αυτές οι εξηγήσεις δεν αφορούν μόνο  την Ελληνική επανάσταση . Μπορούν  να δώσουν ερμηνείες σε γεγονότα που  συμβαίνουν μέχρι και στις μέρες μας.

Ιδιαίτερη μνεία κάνει  ο Χρήστος σ’ αυτόν που είναι φανερό πως θεωρεί τον άνθρωπο που έδωσε στο όλο εγχείρημα της επανάστασης, την φλόγα. Σ’ αυτόν τον αγνό ιδεαλιστή που μίλησε για ελευθερία με τόσο πάθος που έβαλε μπουρλότο σε όλα τα Βαλκάνια. Που έβαλε τον σπόρο που φύτρωσε και κάρπισε το 1821. Τον Ρήγα. Δεν είναι τυχαίο που ενώ όταν τον πρόδωσαν, τον συνέλαβαν και τον δολοφόνησαν ήταν μόλις σαράντα χρονών είχε προλάβει και είχε θεμελιώσει τόσο μεγάλου εύρους έργο.

Γενικά το βιβλίο διατρέχει όλα τα σπουδαία θέματα της επανάστασης.  Ορλωφικά, φιλική εταιρεία, κοτζαμπάσηδες, φαναριώτες,  Μέττερνιχ, Καποδίστριας. Αλλά  και παζαρέματα, αλισιβερίσια, συντροφικά μαχαιρώματα, από  τον 18ο αιώνα μέχρι το 1854 μετά την απελευθέρωση και την δημιουργία του νέου Ελληνικού κράτους

Σε έναν κόσμο που πιστεύει στην από Θεού δοσμένη εξουσία των βασιλέων, αυτοκρατόρων και τσάρων του, ο 18ος και 19ος αιώνες των επαναστάσεων φέρνουν τα πάνω κάτω. Από την μια η καθεστηκυία τάξη και από την άλλη οι ανερχόμενοι αστοί καθώς   κι αυτοί που αναζητούν την ελευθερία τους από ένα βάρβαρο δυνάστη, Η δημιουργία νέων εθνών ανατρέπει  κάθε τι γνωστό.

Με την ανακοίνωση του εορτασμού των διακοσίων χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση και την δημιουργία του νέου Ελληνικού κράτους ανέκυψαν  διάφορα ερωτήματα.

Μερικά παλιά που όμως επανέρχονται όπως το τι επανάσταση ήταν αυτή η δικιά μας του 1821. Ήταν κοινωνική ή απελευθερωτική;

Κι άλλα καινούργια που προκύπτουν από την νέα τάξη πραγμάτων. που θέλει να εξυπηρετήσει αλλότρια συμφέροντα. Γίναμε έθνος το 1821 όταν  αποκτήσαμε κράτος, υποστηρίζουν κάποιοι νεόκοποι ιστορικοί. Ποιοι; Εμείς που έχωμε ιστορία και συνείδηση της Ελληνικότητας και της ιστορίας μας για πάνω από πέντε χιλιάδες χρόνια;  Όταν ακούω μια τέτοια ερώτηση ακόμα κι εγώ η καλοπροαίρετη  ψάχνω   να βρω τις σκοπιμότητες που κρύβονται από πίσω.

Ερωτήματα που ενώ μέχρι σήμερα φαίνονταν αμελητέα στους καιρούς μας φαντάζουν καίρια και σημαντικά. Αλλά μέσα στο πόνημα τούτο του Χρήστου, μέσα από τα σταχυολογηθέντα κείμενα οι απαντήσεις γι αυτά και για άλλα τόσα ερωτηματικά έρχονται ξεκάθαρες και λαμπερές. Παθογένειες και προβλήματα, κοινωνικά και πολιτικά αδιέξοδα του σημερινού μας κράτους ανιχνεύονται ακόμα κι από εκείνα τα παλιά κείμενα,

Φίλοι μου

Ο Θουκυδίδης ο άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια στην παγκόσμια ιστοριογραφία  ήδη από τον 5 π.Χ. αιώνα, έλεγε ότι διδασκόμαστε την ιστορία  όχι για να μαθαίνουμε το παρελθόν  αλλά για να μαθαίνουμε το μέλλον, μιας και ο σταθερός παράγων σε όλες τις καταστάσεις είναι ο άνθρωπος. Και  η φύση του ανθρώπου είναι πάντοτε η ίδια, οπότε με την διδασκαλία της ιστορίας μπορεί να διδαχθεί από τα λάθη του. Τούτο δω το μικρό βιβλιαράκι ίσως μας βοηθήσει να μάθουμε κάτι παραπάνω για την Ελληνική Επανάσταση την τότε του 1821. Μα ίσως μας βοηθήσει να μάθουμε και για το σήμερα. Οι  καιροί μας είναι δύσκολοι και σημαδιακοί. Οι καταστάσεις είναι αλλιώτικες μα και τόσο ίδιες. Έχωμε πολλά να διδαχθούμε από εκείνους τους απόκοτους που μας χάρισαν το κράτος που ζούμε σήμερα. Και είναι οι δικοί μας, οι κοντινοί μας, αυτοί που γεννήθηκαν στον ίδιο τόπο με μας. Μπορούμε να τους μοιάσωμε αν τον θελήσωμε.

Γιατί αυτοί  είναι οι δικοί μας ήρωες.

 

                                                                         Μπεμπλιδάκη Αγγελική


Μια αποκαλυπτική περιήγηση μέσα από ιστορικές πηγές, διπλωματικά έγγραφα και ντοκουμέντα, στα χρόνια πριν και μετά την Επανάσταση του 1821. Ο αναγνώστης μπορεί να βγάλει μόνος του τα συμπεράσματά του, καθώς περπατά στα βήματα του Ρήγα, διαβάζοντας αποσπάσματα της αλληλογραφίας αυτοκρατόρων και διπλωματών των Μεγάλων Δυνάμεων, έγγραφα, κείμενα και άλλες πηγές σχετικά με το Ελληνικό Ζήτημα… Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα κείμενα του Βολταίρου, του Ναπολέοντα, της Μεγάλης Αικατερίνης, του αυτοκράτορα της Αυστρίας Ιωσήφ Β΄, του Γάλλου περιηγητή Cornelius le Brun, του Τσάρου Αλέξανδρου του Α΄, του Βαρόνος Thugut, επιτετραμμένου της Αυστρίας στην οθωμανική Πύλη, του William Eton, Πρόξενου της Μ. Βρετανίας στη Ρωσία και την Τουρκία, του Felix Beaujour, διπλωμάτη και συγγραφέα, του Βαρόνου Rathkeal, πρεσβευτή της Αυστρίας στην Κωνσταντινούπολη, του Γάλλου Διοικητή της Λευκάδας Royer, του Ρώσου υποναύρχου Ουσακώφ, των K. Marx και F. Engels, του Φρειδερίκου Τιρς, του λόρδου Στράνγκφορντ, πρεσβευτή της Μεγάλης Βρετανίας στην Κωνσταντινούπολη, του Λόρδου Palmerston, του Ναύαρχου Codrington, του λόρδου John Russell , πρωθυπουργού και υπουργού εξωτερικών της Μ. Βρετανίας, του Ρήγα Φεραίου, του Χριστόφορου Περραιβού, συναγωνιστή του Ρήγα, του Φωτάκου, του Αδαμάντιου Κοραή, υπασπιστή του Θ. Κολοκοτρώνη, του Κ. Σαθά, του Νίκου Πολίτη, του Σπυρίδωνα Τρικούπη, του Φοίβου Γρηγοριάδη, του Γιώργη Λαμπρινού, του Γ. Κορδάτου και άλλων.

Διαβάστε περισσότερα: https://ekdoseis-radamanthys.webnode.gr/products/christos-tsantis-to-elliniko-zitima-kai-oi-megales-dynameis-prin-kai-meta-to-1821/

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s