Θεοχάρης Φραγκιουδάκης
Από το τεύχος 14 του περιοδικού «Ραδάμανθυς»
Ουσιαστικά πρόκειται για τρία βιβλία εντός των οποίων κατατίθενται τα αποτελέσματα μιας δεκαπενταετούς προσωπικής μελέτης πάνω στο δυτικότερο γεωγραφικό τμήμα της Κρήτης, τον νομό Χανίων. Μιας μελέτης η οποία μπορεί να χαρακτηριστεί ιστορική, χωρίς, όμως εκείνα τα στοιχεία που περιμένει το αναγνωστικό κοινό όταν ακούει τον όρο «τοπική ιστορία». Τα βιβλία μου «ΑΝΘΡΩΠΟ-ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ», «ΧΡΟΝΟ-ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΟΙΚΗΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΧΑΝΙΩΝ (1030-1905)» και «Η ΕΝΕΤΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΉ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 1637 ΣΤΟΝ ΝΟΜΟ ΧΑΝΙΩΝ» δεν προσωπογραφούν μεγαλειώδεις φυσιογνωμίες, ούτε εξιστορούν συνταρακτικά γεγονότα. Αντιθέτως, ασχολούνται με το ονοματολογικό, το οικισμικό, καθώς και το ναΐκό αποτύπωμα της ιστορίας ενός περιορισμένου γεωγραφικού πεδίου, όπως είναι ο νομός Χανίων.
Τα Χανιά ως πόλη και ως νομός κέντρισαν το ενδιαφέρον μου, όχι μόνο λόγω αγάπης προς τον τόπο που με γέννησε και με ανέθρεψε, αλλά και εξαιτίας των ιδιαιτεροτήτων, οι οποίες από νωρίς εξήψαν την περιέργειά μου: Ο δυσανάλογα μεγάλος αριθμός των οικισμών σε σχέση με τη μικρή έκταση, το γεγονός ότι οι ορεινοί, ακατοίκητοι όγκοι καταλαμβάνουν το μισό αυτής της έκτασης, ο διασκορπισμός των χωριών σε πολλούς -οικογενειακούς κυρίως- ξεκομμένους οικισμούς, η σε μεγάλο βαθμό εξαφάνιση του μνημειακού οικοδομικού αποτυπώματος και η αντικατάστασή του από τσιμεντένιες κατασκευές κατά τον 20ό αιώνα, η αποπροσανατολιστική μυθολόγηση που διέκρινα στις προφορικές λαϊκές αφηγήσεις-εξηγήσεις, όλα αυτά με υποκίνησαν να προσπαθήσω να βάλω κάποιου είδους τάξη στο χάος…
Στα ΑΝΘΡΩΠΟ-ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ η προσπάθεια επικεντρώνεται στην εξεύρεση της καταγωγής των ονομασιών κάθε χώρου με ανθρώπινη παρουσία. Η ετυμολόγηση των τοπωνυμίων/οικωνυμίων γίνεται με βάση γλωσσολογικά, ιστορικά και πραγματολογικά κριτήρια. Συχνά παρατίθενται πολλές διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση ενός τοπωνυμίου, χωρίς όμως να αποκλείεται η όποια αλληλεπίδρασή τους στο πέρασμα των αιώνων.
Στον ΧΡΟΝΟ-ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΤΑΛΟΓΟ γίνεται προσπάθεια να αναδειχθεί η παλαιότητα των οικισμών και των ονομασιών τους, παλαιότητα η οποία έχει εν πολλοίς χαθεί λόγω καταστροφής των υλικών μνημείων. Οπότε αυτό που μένει είναι οι χρονολογίες των γραπτών πηγών (απογραφές, συμβόλαια, ταξιδιωτικές εντυπώσεις κ.λπ.), χωρίς να αποκλείονται και οι επιγραφές, σε ναούς κυρίως.
Η ΕΝΕΤΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΓΡΑΦΗ έρχεται να συμπληρώσει και να ολοκληρώσει τη «χανιώτικη τριλογία», καθώς και να μας δώσει μια διττή εικόνα, αφενός των εκκλησιών που υπήρχαν κατά τα τελευταία χρόνια της ενετοκρατίας, αφετέρου των ναών που υπάρχουν σήμερα, είτε ως κτήρια, είτε ως αφιερώματα, με όλες αυτές τις αλλαγές (αντικαταστάσεις, ανοικοδομήσεις, μετασκευές) οι οποίες επισυνέβησαν τα τελευταία 400 χρόνια.
Τα παραπάνω βιβλία γράφτηκαν όχι για να οριστικοποιήσουν κάτι, αλλά για να αποτελέσουν αφορμή έναρξης ενός ευρύτερου επιστημονικού διαλόγου πάνω σε θέματα πρακτικά (τοπική αθέατη ιστορία), όσο και θεωρητικά (νέα ερευνητική μεθοδολογία, όχι μόνο με βάση βιβλιογραφικές πηγές).
Θεοχάρης Ι. Φραγκιουδάκης
ΡΑΔΑΜΑΝΘΥΣ 