Γράφει η Κατερίνα Φραγκάκη
Από το τεύχος 14 του περιοδικού Ραδάμανθυς
Πότε η ιστορία -και ιδιαίτερα η ιστορία της πολιτικής- είχε ανάγκη την τέχνη για να μεγαλουργήσει δραματουργικά; Και πότε υπήρξε καλλιτεχνική έμπνευση ακόμα και στο φάσμα του απίστευτου που να μην επισκιάστηκε από την πραγματικότητα; Έχουμε άραγε ανάγκη την μυθοπλασία, ή η ζωή είναι αρκετά μυθική από μόνη της;
Το έγκλημα ασκούσε πάντα ακαταμάχητη γοητεία στους φιλόδοξους της πολιτικής ανέλιξης, καθώς αποτελεί φαίνεται, μηχανισμό ανόδου στα διάφορα αξιώματα. Αυτό συμβαίνει γιατί η άνοδος στα σκαλιά της εξουσίας προϋποθέτει πάνω απ’ όλα οικονομικό έλεγχο με κάθε τρόπο που θα οδηγήσει με τη σειρά του στον έλεγχο της πληροφορίας και του πως ψηφίζουμε. Είναι ενδιαφέρον μάλιστα να κάνουμε τους συσχετισμούς, παρακολουθώντας την γέννηση νεαρών εθνών και την σχηματοποίηση των κοινωνών τους, μέχρι την εξέλιξη τους σε οργανωμένης μορφής κράτη, με την παρανομία γενικότερα.
Στην καλύτερη περίπτωση εξαπατήσεις, δωροδοκίες κι εξαναγκασμοί, αδιαφάνεια, μέχρι το οργανωμένο έγκλημα, την μαφία, την διακίνηση ανθρώπων, όπλων και ναρκωτικών και δολοφονίες. Η απόκτηση της εξουσίας απαιτεί σκοτεινά παιχνίδια, κι απαιτεί πρωτίστως, την προκλητική καταπάτηση όλων εκείνων των αξιών και θεσμών που επικαλείται να προασπίσει.
Ρωτώ λοιπόν ξανά! Έχουμε τελικά ανάγκη την μυθοπλασία;
Αδίστακτος και κυνικός, ανελέητος και μακιαβελικός ο Άντεργουντ, όπως τον ερμήνευσε ο Κέβιν Σπέισι, είναι ο ήρωας της σειράς «House of cards».Μαζί με την γυναίκα του Κλερ που υποδύεται η Ρόμπιν Ράιτ, είναι το αδίστακτο ζευγάρι που συντρίβει όλα τα εμπόδια στον δρόμο τους προς τον Λευκό Οίκο. Εντύπωση επίσης προκαλεί ο τρόπος που παρουσιάζεται η δημοκρατία στη συγκεκριμένη σειρά. Ενδεικτικό είναι ότι όταν ορκίζεται ο Σπέισι, γυρνώντας προς τη κάμερα -κατά την προσφιλή του συνήθεια να απευθύνεται στο κοινό του-λέει: «Η δημοκρατία είναι τόσο υπερεκτιμημένη». Αν μη τι άλλο, είναι σαφής- και φάνηκε σε πολλές περιπτώσεις στα χρόνια που ακολουθήσαν -η κλονισμένη εμπιστοσύνη του εκλογικού σώματος στις διαδικασίες κι εμμέσως στην δημοκρατία, σαν έκφραση της πλειοψηφίας.
Ποτοαπαγόρευση, παράνομος τζόγος και πορνεία, κυριαρχούν στο σκηνικό στο οποίο «μεγαλουργεί» ο Ίνοκ Μ. «Νάκυ» Τόμσον στην σειρά του ΗΒΟ« Boardwalk Empire» όπου πρωταγωνιστεί ο Στηβ Μπουσέμι και που διαδραματίζεται στο Ατλάντικ Σίτυ τις δεκαετίες ’20 και’30. Πολιτικοί, γκάνγκστερ και διασημότητες, λαθρέμποροι και μαφιόζοι, συγκροτούν το ασταθές πολιτικό σκηνικό της μεσοποπολεμικής Αμερικής. Το ανησυχητικό μοτίβο είναι το ότι ο κυρίαρχος του εγκλήματος στην πόλη, είναι και ο μετέπειτα αδιαφιλονίκητος πολίτικος κυρίαρχος και μάλιστα εκλεγμένος νόμιμα και δημοκρατικά.
Η συσχέτιση, αν και φαινομενικά μπορεί να μοιάζει απλοϊκή, είναι στο μυαλό όλων μας: Είναι οι καταπατητές, οι διεφθαρμένοι, οι αμοραλιστές του παρελθόντος, οι πολιτικοί αρχηγοί του μέλλοντος; Κι ακόμα, είναι οι εγκληματικά αδίστακτοι και μεγαλο-απατεώνες του παρελθόντος, το «λίπος» του κράτους, αποτελώντας την ισχυρή οικονομικά τάξη που βάζει πλάτες όταν υπάρχει ανάγκη, και πληρώνεται αδρά για τις υπηρεσίες της αυτές, όταν όλοι οι υπόλοιποι νιώθουν «στην απέξω»; Γιατί δεν αρκεί η- πολλές φορές δια βίου- νόμιμη εργασία και η λεγόμενη υγιής επιχειρηματικότητα για την συγκέντρωση πλούτου τέτοιου που να μας κάνει παίκτες στην σκακιέρα των εξελίξεων;
Σειρά «Νάρκος», τριλογία «Ο νονός», «Suburra (Αίμα στη Ρώμη)».Σας φαίνονται μυθοπλασία; Δείτε την επονομαζόμενη «μαφία των Χανίων». Η διαβάστε άρθρα του δολοφονημένου δημοσιογράφου Καραϊβάζ για το μέγεθος και το βάθος της διαπλοκής. Το ποιος θα μας προστατέψει απ’ τη μαφία μπορεί κάλλιστα ν’ αντιστραφεί, στο ποιος θα μας προστατέψει από το κράτος.
Ας αναφέρουμε γεγονότα. Μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο οι ΗΠΑ αποδεδειγμένα χρησιμοποιούν τις διασυνδέσεις μαφιόζων όπως ο Λάκυ Λουτσιάνο για να διευκολύνουν την προέλαση αμερικανικών στρατευμάτων. Η CIA εσκεμμένα αφήνει την μαφία να ορθοποδήσει ως σύμμαχο της, κατά του κομμουνισμού και μέσω του στρατού των ΗΠΑ διοχετεύονται σε Αμερική και Αυστραλία τεράστιες ποσότητες ηρωίνης μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ όπου και συνεργάζονται Αμερικανοί και κορσικανοί μαφιόζοι. Ο Λουτσιάνο μπορεί μάλιστα και διευθύνει το εγκληματικό του δίκτυο από το κελί της φυλακής του.
Παράλληλη δράση συμμοριών και μαφίας με την ανοχή ή και τις ευλογίες του κράτους, ανάμιξη της εκκλησίας, δωροδοκίες, εκβιασμοί ή και δολοφονίες δικαστικών, υπάρχουν σ’ όλες τις φάσεις της ιστορίας και σ’ όλα τα κράτη σ’ εποχές κοινωνικού αναβρασμού και πολιτικής αστάθειας. Η Σικελική μαφία δημιουργήθηκε στα μέσα του 19 ου αιώνα μετά τις επαναστάσεις 1848, 1860 όπου επικράτησε χάος και ταραχές. Και πιο πρόσφατα, ο χριστιανοδημοκράτης πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζούλιο Αντρεότι κρίνεται από το δικαστήριο ότι έχει συνεχή κι αποδεδειγμένη σχέση με την μαφία μέχρι το 1980.
Παράνομες χρηματοδοτήσεις για την εκλογή πολίτικων, κρυφά ταμεία, συγκαλύψεις εμπλοκή δικαστικών και μυστικών υπηρεσιών με τις ευλογίες του πρωθυπουργού .Μην μπερδεύεστε! Είμαστε στο περίφημο Watergate.Το« Όλοι οι άνθρωποι του προέδρου» είναι αμερικανικό πολιτικό θρίλερ του 1976. Βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα των Μπερνστάιν και Γούντγουορντ στο οποίο καταγράφουν τα γεγονότα από το ξέσπασμα του σκανδάλου Watergate μέχρι και την παραίτηση του Νίξον το 1974. Ο τίτλος όμως του βιβλίου είναι επηρεασμένος από το μυθιστόρημα του Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν «Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά» το οποίο είχε επίσης μεταφερθεί με επιτυχία στη μεγάλη οθόνη το 1949 βασισμένο στη ζωή του κυβερνήτη της Λουϊζιάνα Χιούι Λονγκ, ο οποίος δολοφονήθηκε το 1935.
Το νοτιοκορεατικό «δράμα επιβίωσης» -όπως χαρακτηρίζεται- «Squid game» διχάζει, όσον αφορά στο αν σοκάρει ή εθίζει, στο αν φανερώνει την ανθρώπινη απελπισία και κατάπτωση, ή την βαρβαρότητα σαν επιλογή, κυρίως όμως, αν αποτελεί αλληγορία μιας πραγματικά αποτρόπαιης πραγματικότητας όπου δεν σκοτώνεις μόνο με τα χέρια σου αλλά με τις αποφάσεις ή την ανοχή σε εγκληματικές αποφάσεις άλλων. «Το παιχνίδι δεν θα τελειώσει αν ο κόσμος δεν αλλάξει», ακούγεται να λέει ο ήρωας.
Το πως κινούνται τα πιόνια στην παγκόσμια σκακιέρα στον απόηχο των τρομοκρατικών κτυπημάτων της 11ης Σεπτεμβρίου φανερώνει η σειρά «Home-land».« Πιστή απεικόνιση της σχιζοειδούς έτσι κι αλλιώς γεωπολιτικής πραγματικότητας» γραφεί σε άρθρο του ο Δημήτρης Πολιτακης .Και επίσης: «πού να πας πια στον πλανήτη για να βρεθείς εκτός των υπερεξελιγμένων συστημάτων παρακολούθησης και εκτός της νέας μισαλλοδοξίας που μοιάζει να κυριαρχεί παντού;»
Το Peaky Blinders είναι βρετανική ιστορική αστυνομική δραματική σειρά. Τα γεγονότα διαδραματίζονται στο Μπέρμιγχαμ και ακολουθούν τη δράση της εγκληματικής συμμορίας με το όνομα Peaky Blinders, στον απόηχο του πρώτου παγκοσμίου πολέμου. Η φανταστική συμμορία της σειράς είναι ελαφρώς βασισμένη στην αληθινή αστική, νεανική συμμορία με το ίδιο όνομα , η οποία έδρασε στην πόλη από τη δεκαετία του 1880 μέχρι τη δεκαετία του 1910.Παρακολουθούμε τον Τόμι Σέμπι, χαρισματικό και φιλόδοξο αρχηγό της συμμορίας με ιρλανδική καθολική και ρομά καταγωγή να καταφέρνει, ξεκινώντας απ’ την απόλυτη παρανομία να φτάσει στην εκλογή του ως βουλευτής το 1927.Απο την σειρά περνάνε πολιτικοί όπως ο Τσώρτσιλ και ο Κένεντυ. Και βέβαια τα γνωστά… εμπόριο όπλων, τζόγος και στημένα παιγνίδια, εκτελέσεις πληρωμένα συμβόλαια, ξέπλυμα χρήματος, τρομοκρατία, ΙΡΑ, Σκότλαντ Γιαρντ και παιχνίδια διπλωματίας Ε.Σ.Σ.Δ και Η.Β. Σύμφωνα με το Γραφείο Εθνικής Στατιστικής (ONS) του Ην. Βασιλείου, η σειρά Peaky Blinders είχε ανιχνεύσιμο πολιτιστικό αντίκτυπο στη χώρα.
Το σίγουρο είναι ότι αν ψάξει κανείς λίγο παλιότερα και βαθύτερα στη γραμμή της ιστορίας κάθε έθνους, θα διαπιστώσει ότι πίσω απ’ τα μεγάλα «τζάκια» του σήμερα κρύβονται όχι και τόσο «υψηλοί» πρόγονοι κι ότι τα συμφέροντα των διαφορών ομάδων και τάξεων πέραν πάσης υποψίας, διασφαλίζονταν πάντα με τακτικές εκτός του φάσματος της νομιμότητας και της ηθικής. Πολλές φορές δεν έχει κανείς παρά να ακολουθήσει την γραμμή του χρήματος για να εξηγήσει κάποια πράγματα που φαντάζουν αδιανόητα. Είναι η λεγόμενη διαπλοκή. Ακαταμάχητη η αίγλη που προσέφερε πάντα η δυνατότητα της πολιτικής να «νομοθετήσει» την παρανομία, αφού μάλιστα έχει εξασφαλίσει και την ατιμωρησία.
Φυσικές ή όχι και τόσο φυσικές καταστροφές που προκαλούν σοκ και δέος, πανδημίες, δυστοπικές κοινωνίες του μέλλοντος με απόλυτη παρακολούθηση και καταστολή, φίμωση αντιφρονούντων, παρεμβολή στους θεσμούς, εργαλειοποίηση μέσων κοιν. Δικτύωσης, μαζικές τακτικές ελέγχου συμπεριφοράς, περνούν τόσο από την μεγάλη οθόνη, όσο και απ’ την υπαρκτή ζωή. Έχουμε πάνω απ’ το κεφάλι μας ακόμα, βασιλιάδες που δεν φαίνονται.
«Μυστική πόλη», «Υπόγεια Πόλη», «The Americans», «Εσκομπάρ » …ο κατάλογος μακρύς.
Βλέποντας, όχι την μεγάλη οθόνη αλλά την μεγάλη εικόνα, θα λέγαμε ότι η πραγματικότητα δεν έχει να ζηλέψει σε τίποτα την μυθοπλασία, αντιθέτως είναι μια τεράστια δεξαμενή άντλησης σεναρίων. Ακόμα βέβαια δεν έχουμε δει τους «Walking Dead » ή τους δράκους της Νταινέρυς Ταργκάρυεν και τους λευκούς περιπατητές (ή μήπως τους έχουμε δει;…Δεν ξέρω!)
Κατερίνα Φραγκάκη
ΡΑΔΑΜΑΝΘΥΣ 