«Η ΑΠΟΦΑΣΗ» – Κ. Χαριτάκη

Από το βιβλίο του Εργαστηρίου Δημιουργικής Γραφής και Αυτογνωσίας «17 Κείμενα με προορισμό το θέατρο και αφετηρία τη μουσική»

Εμπνευσμένο απ’ το παραδοσιακό τραγούδι «Από τον Πουνέντη» (τραγουδά ο Νίκος Παπάζογλου)*

Από τον πουνέντη κι από το βοριά

κι από την αγάπη μου καμιά παρηγοριά

της θάλασσας τον ταραγμό ακούω και τρομάζω

κι απ’ της αγάπης τον καημό κλαίω κι αναστενάζω.

Από το μαΐστρο κι από το νοτιά

ήρθε ένα χαμπέρι σου, δε θα γυρίσεις πια.

Τη θάλασσα παρακαλώ και του γιαλού τού τάζω

φέρτε μου την αγάπη μου να μην αναστενάζω.

Με την τραμουντάνα και με το γαρμπή

στείλε μου παρηγοριά κακό να μη με βρει.

Της θάλασσας της έταξα μεταξωτές κορδέλες

να φέρνει τα χαμπέρια σου μέσα σε λίγες μέρες.

Βρισκόμαστε περίπου στο 1885 στην Κρήτη, κάπου σ’ ένα χωριό λίγο πιο έξω από το Μεγάλο Κάστρο,  το σημερινό Ηράκλειο, όπου είναι κάτω απ’ τον Τουρκικό ζυγό. Στο νησί γίνονται συχνά μικρές ή μεγαλύτερες επαναστάσεις εναντίον του κατακτητή. Την αντίστοιχη περίοδο στη Σύρο, στο νησί των Κυκλάδων, υπάρχει έντονη βιομηχανική και βιοτεχνική ανάπτυξη, όπως στη ναυπηγική, στο εμπόριο, στην κλωστοϋφαντουργία και σε πολλούς ακόμη τομείς. Παράλληλα είναι γνωστό το γυμνάσιο της Σύρου, όπου από τα θρανία του πέρασαν μεγάλα ονόματα των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών, όπως ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο Ανδρέας Συγγρός, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Γιαννούλης Χαλεπάς, ο Κώστας Μπέης και ο Κωνσταντίνος Βολανάκης…

 Κόντευε να τελειώσει ο Αύγουστος, ο ήλιος ήταν έτοιμος να δύσει, μα τα τζιτζίκια δεν έλεγαν να σταματήσουν, σαν να μη τα έσκιαζε ο πόλεμος και οι σφαγές από τους Τούρκους, που περισσότερα από διακόσια χρόνια κατέτρωγαν το νησί. Η κυρά Κορίνα μόλις είχε βγει στη μικρή αυλή του πέτρινου χαμηλού σπιτιού της, για να ποτίσει με το λιγοστό νερό μια λεμονιά που είχε φυτεμένη δίπλα στο μπεντένι για να μη την χτυπάει ο βοριάς. Χήρα η κυρά Κορίνα, αφού τον άντρα της, τον είχαν παλουκώσει οι Αγαρηνοί. Θάνατος φριχτός, κάτι όμως συνηθισμένο εκείνη την εποχή, όπου η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε απλώσει τα δίχτυα της ως την Κρήτη, και αυτή ήταν η τιμωρία σε όσους προσπαθούσαν να επαναστατήσουν. Σκεφτόταν όλα αυτά που είχε κουβεντιάσει με τον παπα-Φώτη, το προηγούμενο βράδυ, λίγο μετά τον εσπερινό στο μικρό ξωκλήσι του Άη Γιάννη του Ριγολόγου. Βυθισμένη στις σκέψεις της, δεν άκουσε τα βήματα του παπά, που με σκονισμένα και ταλαιπωρημένα ράσα, σίμωνε κοντά της.

Παπα-Φώτης: «Καλησπέρα κόρη μου, ήντα κάνεις σήμερω, πώς είσαι;»

Κορίνα: «Καλησπέρα γέροντα, την ευχή σου».

Του απάντησε σαστισμένη καθώς την έβγαλε από το ποτάμι των σκέψεων της.

Παπα-Φώτης: Ήντα βαραίνει το νου σου;  Εκείνανε απού  κουβεντιάζαμε οψάργας;

Κορίνα: Έλα, παπά μου, κόπιασε να σου βάλω μια ρακή…

«Καλό είναι και τούτονε» σκεφτόταν, καθώς σκούπιζε τα χέρια της στην ταλαιπωρημένη φαντή ποδιά, απομεινάρι από την λιγοστή προίκα της. Αυτή την ποδιά την φορούσε στη λεπτή της μέση πάνω από το μακρύ μαύρο ρούχο. Έσιαξε λίγο το μαύρο τσεμπέρι που φορούσε στο κεφάλι της, για να καλύπτει τα πρόωρα ασπρισμένα μαλλιά της στα 32 της χρόνια.

 …Ναι, παπά μου (συνέχισε να του μιλάει καθώς έβαζε το φτωχικό κέρασμα πάνω στο μεγάλο κούτσουρο, που είχε για τραπέζι). Έτσι δα λογιός μ’ ορμηνεύει και ο νους μου να κάμω. Γιάντα να κάθομαι μπλιό έπαε πέρα; Σάμπως δε το θωρώ πως το κοπέλι τα παίρνει τα γράμματα; Και το Λενιώ μου; Άξιο και προκομμένο είναι και του λόγου του. Μόνο παρακαλώ σε να μου δώκεις την ευχή σου και ανέ μπορείς κάνε που και φορά κανά τριασάγιο σ’ αυτούς π’ αφήνω ξωπίσω μου.  Ούλους τσι σφάξαν οι Αγαρηνοί, μα ανέ θέλει ο Θέος θα ξαναγαΐρουμε, θα λευτερωθεί ο τόπος από δαύτους τσι μαγαρισμένους. Η αγιοσύνη σου το κατέχει καλά παπά μου, εξημερώσανε μέρες απού δεν είχα μούδε ένα ξεροκόμματο να ταΐσω τα κοπέλια μου. Κι εκείνο το κοπέλι μου ο Μηνάς, ο Θεός να το βλέπει, με τη χαρχάλα εσκότωσε δυο τσίχλες και μου τσι φέρε για να τσι κάνω τάχα μου με τα αβγά. Δεν ήθελε λέει να σκοτώσει κι άλλες γιατί τον εκούρασε ο μαύρος χάρος. Γροικάς, παπά μου; Μεσ’ τσι μπομπάρες εγεννήθηκε και ανατράφηκε, μα αυτό ούλη την ώρα κουβεντιάζει, πως καλλιά  τουφέκι είναι τα γράμματα. Αλλά, μούδε αβγό δεν είχα, οι μαγαρισμένοι μου κλέψαν και τσ’ όρνιθες, δεν τσι φτάνε η αίγα,  απού είχα μια ολιά γάλα και έπηζα ένα κομμάτι τυρί…

Μα θα αναντρανίσω εκεί δα πέρα, θα ηδείς, δε θα γενώ διακονιάρα ποθές, ούτε επάε ούτε εκειδά απού θα αποσώσω. Καλό τόπος λένε πως είναι, φτιάνουνε λέει μεγάλα παπόρια,  έχουνε και εργοστάσια απού φτιάνουνε κλωστές. Θα δουλέψει ποθές και το κοπέλι… Εγώ θα γενώ υφάντρα, μόνο γερά να ‘ναι τα χέρια μου και μαζί με τη κοπελιά μου θα δουλέψουμε. Θα την εμπέψω και του λόγου τση να μάθει γράμματα και καμιά τέχνη. Ήντα πως είναι κοπελιά, τα γράμματα είναι καλά για ούλους. Να μόνο γράψε μου ποθές, μιαν επιστολή απού να λέει πως το κοπέλι κατέει να γράφει και να διαβάζει και πως κόβει ο νους του, απού να το δώκω στο σχολειό για να το δεχτούνε. Κατέω το πως ο λόγος σου μετρά στον γυμνασιάρχη, αφού σέρνει από τα μέρη σου. Την ταχινή θα μολάρει το πλοίο για τη Σύρο. Μόλις ξημερώσει ο Θεός τη μέρα, θα σιάξω  δυο βουργάλια με την πραμάτεια μας, και όντε θα περνά ο γιός σου με το κάρο για το Κάστρο, μήνυσε του να μας επάρει μαζί του, απού να γκάψουμε νωρίς, πρίχου πιάσει η κάψα του ήλιου.

Ο παπα-Φώτης την κοιτούσε σκεφτικός όση ώρα αυτή του μιλούσε και έπινε το κέρασμα κι καθάριζε με τα ροζιασμένα χέρια του το σύκο, καθώς τελικά ήταν σίγουρος πως την είχε συμβουλέψει με τον καλύτερο τρόπο τόσο για εκείνη όσο και για τα παιδιά της. Ίσα που είχε τελειώσει τα λόγια της και φάνηκαν τα παιδιά της, (ακούστηκαν τα γέλια και οι μιλιές των παιδιών της, που ερχόταν τρέχοντας στο φτωχικό τους. Ο τσάχαλος από τα χαλίκια και τα γέλια τους έσπασαν για λίγο τη σοβαρότητα της στιγμής) που είχαν πάει μαζί να μαζέψουν και αυτά λίγα σύκα για να τα αποξεράνουν. Παλιότερα υπήρχε και ένα μικρό αμπελάκι και θυμόταν σαν παιδί, που ξέραιναν και σταφίδες. Μα ένα πρωί το κατέστρεψαν και αυτό οι Αγαρηνοί, καθώς είχαν απαγορεύσει την καλλιέργεια του αμπελιού και την παραγωγή κρασιού. Σα να κατάλαβε τότε ο 12χρονος Μηνάς, τι κουβέντιαζαν ο παπα-Φώτης με την μάνα του. Εξάλλου ο ίδιος του το είχε ζητήσει να μιλήσει με τη κυρα-Κορίνα και να την πείσει να φύγουν από το νησί…

Ο παπα-Φώτης του είχε μάθει γραφή και ανάγνωση και ομολογουμένως είχε ενθουσιαστεί με την φιλομάθεια αυτού του παιδιού και πάντα προσευχόταν να καταφέρει να προκόψει στη ζωή του και να γλιτώσει από τον εφιάλτη του πολέμου.

Του έκλεισε συνωμοτικά το μάτι ο γέροντας όταν το αμούστακο παιδί έτρεξε να του φιλήσει το χέρι και να τον καλοδεχτεί. Ακολουθούσε και η Λενιώ, (μικρή μόλις δέκα χρονών και ντροπαλή μα φαινόταν πως και αυτή ήταν έξυπνη και ήθελε μόνο το έναυσμα για προχωρήσει.) Έσκυψε κι  αυτή με τη σειρά της για ν’ ασπαστεί  το χέρι του ιερέα, αφού πρώτα άφησε και το δικό της μικρό κοφίνι με τα σύκα δίπλα στη μητέρα της, που όταν είδε τα πρόσωπα των παιδιών της, κάτι μέσα της, της έλεγε πως τελικά είχε πάρει τη σωστή απόφαση.

Δείτε ΕΔΩ για παραγγελίες του βιβλίου

Εκδόσεις Ραδάμανθυς
ΓΥΝΑΙΚΑ – (Συλλογικό) Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής και Αυτογνωσίας

Γράφουν:

Νεκταρία Αθανασάκη – Ελευθερία Αποστολάκη – Ειρήνη Βοζινάκη – Ζαφειρία Γαβαλάκη – Μαρία Δασκαλάκη – Βαλεντίνα Καλογερή –  Άννα Λειψάκη – Αργυρώ Λουλαδάκη – Βασιλική Λυραντζάκη – Αγγελική Μπεμπλιδάκη – Κώστας Μπουζάκης – Σμαράγδη Νικολακάκη – Χρυσάφω Παπαδάκη – Μαρία Φραγκάκη – Κωνσταντίνα Χαριτάκη – Μανόλης Χατζηπαναγιώτου – Άννα Χαχοπούλου 

«Οι παραστάσεις της ζωής αποτελούν πάντα το έδαφος από το οποίο η λογοτεχνία αντλεί τα ουσιαστικά συστατικά της διατροφής της. Τα στοιχεία της ποίησης: το μοτίβο, η πλοκή, οι χαρακτήρες και η δράση είναι μετασχηματισμοί των παραστάσεων της ζωής. Αισθανόμαστε αμέσως τη διαφορά μεταξύ των ηρώων που έχουν φτιαχτεί από σκηνικά υλικά, χαρτόνια και πούλιες—όσο κι αν φεγγοβολά η αρματωσιά τους—και των ηρώων που έχουν βγει από την πραγματικότητα». Wilhelm Dilthey, «Ποιητική»

Τα κείμενα της έκδοσης προέκυψαν μέσα από μία σειρά αλληλεπιδράσεων στο πλαίσιο του Εργαστηρίου Δημιουργικής Γραφής & Αυτογνωσίας των Εκδόσεων Ραδάμανθυς, στα τμήματα των Χανίων το 2018, με συντονιστή τον Χρήστο Τσαντή. Με τυχαία επιλογή, οι συμμετέχοντες εργάστηκαν πάνω σε κάποια μουσικά μοτίβα και τραγούδια, τα οποία προσεγγίζουν με διαφοροποιημένο τρόπο το θέμα «Γυναίκα», καλύπτοντας ορισμένες μονάχα απ’ τις αναρίθμητες φιγούρες της μέσα στους χρόνους και στις εποχές. Αφού πρώτα άκουσαν τα τραγούδια και επέτρεψαν στον εαυτό τους να επικοινωνήσει με το στίχο και τη μουσική – άλλοτε αποφεύγοντας κι άλλοτε αξιοποιώντας το ιστορικό πλαίσιο και τις συνθήκες μέσα στις οποίες γράφτηκε το καθένα από αυτά – έδωσαν  σχήμα, λόγια και μορφή στο πρόσωπο της γυναίκας που αναδύθηκε από το πεντάγραμμο της δικής τους ψυχής.

Το δραματουργικό εργαστήρι της καρδιάς τους, μας χαρίζει εξαιρετικές, πρωτότυπες δημιουργίες, και μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε στην πράξη τη δύναμη που έχει η δημιουργική φαντασία και η αλληλεπίδραση στο πλαίσιο της ομάδας. Την πηγή αυτή που ανοίγει, σαν παράθυρο αγνάντια στη θάλασσα, και ξεχειλίζει με μελωδίες και νέες συνθέσεις. Τα γραπτά μετασχηματίστηκαν ξανά, καθώς στο πλαίσιο του Εργαστηρίου, σκηνοθετήσαμε και παίξαμε τα κείμενα, αντιμετωπίζοντας στερεότυπα και φορμαλισμούς που, πολλές φορές, μας εμποδίζουν να έρθουμε σε επικοινωνία με τον ίδιο μας τον εαυτό, με τον πιο κοντινό μας γνωστό-άγνωστο…

*«Τραγούδια του Αιγαίου Πελάγους», Χορωδία Αιγαίου. Φιλική συμμετοχή Νίκου Παπάζογλου και Γιασεμί Σαραγούδα. Συνοδεύεται από δίγλωσσο βιβλιαράκι 100 σελίδων, με αναλυτικά σχόλια για τη μουσική και τους χορούς. Συνέκδοση με το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου. Το συγκεκριμένο τραγούδι (Καρσιλαμάς), είναι απ’ την Ίμβρο. Πουνέντης, Ιταλική: ponente, δυτικός άνεμος, ζέφυρος. Μαΐστρος, Ενετική: maestro, βορειοδυτικός. Τραμουντάνα, Ιταλικό: tramontana, βοριάς. Γαρμπής, Ισπανικό ή Ενετικό: garbin, νοτιοδυτικός.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s