Μετάβαση στο περιεχόμενο

Δάκρυ στον τοίχο – Μιχάλης Τζανάκης

ΔΙΗΓΗΜΑ*

Μιχάλης Τζανάκης

Ο συγγραφέας Μιχάλης Τζανάκης

Αδύνατον αυτός ο λιπόσαρκος μίνιμαλ καθηγητής να σταθεί στην τάξη! Δυο-τρεις απόπειρες έκανε όλες κι όλες για να μιλήσει στο τμήμα μας με θέμα την Ιστορία της Τέχνης, αλλά ματαιοπονούσε διαρκώς.

-«Καλλιτεχνικά», σχολιάζαμε με νόημα! Καλά, είναι δυνατόν να κάνουμε μάθημα;

Την ώρα του μαθήματός του ακούγαμε για τις σχολές ζωγραφικής της Αναγέννησης και για κάτι ακαταλαβίστικα σ’ εμάς με κατάληξη «-ισμός»! Την ίδια ώρα εμείς ασχολούμασταν με το τελευταίο βίντεο κλιπ του Μάικλ Τζάκσον που είδαμε στο MTV, συζητούσαμε για το ακυρωθέν γκολ του Ρότσα στο Άνφιλντ, στο γήπεδο της μεγάλης Λίβερπουλ που στέρησε στην «Πανάθα» την ευκαιρία να βρεθεί στον τελικό του Χέιζελ – κι ευτυχώς δηλαδή γιατί ο τελικός εκείνος ήταν μια ανθρώπινη και ποδοσφαιρική τραγωδία – ενώ τα κορίτσια της τάξης μας την ίδια ώρα φαντασιώνονταν πως συμπρωταγωνιστούσαν με τον Σταμάτη Γαρδέλη και τον Πάνο Μιχαλόπουλο στην επόμενη ταινία τους, χωρίς να δίνουν οποιαδήποτε προσοχή στον εν λόγω καθηγητή.

Ο βραχύσωμος εκπαιδευτικός με το καλλιτεχνικό τριγωνικό και μυτερό μούσι να προσδίδει στυλ στο στενό πρόσωπό του, θαρρείς κι είχε βγει από πίνακα του Θεοτοκόπουλου, είδε κι αποείδε πως δεν πρόκειται να μάθουμε τίποτα απολύτως απ’ όσα έλεγε και αποφάσισε αυτές τις  χαμένες ώρες στην τάξη να τις αντικαταστήσει με κάτι πιο δημιουργικό για όλους. Το μόνο χατίρι που θα του κάναμε εμείς ήταν να του  κουβαλήσουμε προσεκτικά κάτι κλειστούς πλαστικούς κουβάδες με χρώματα, αφού, όπως μας έλεγε, ήταν και η μόνη δυνατότητα που μας είχε απομείνει για να συμμετάσχουμε στο μάθημα των Καλλιτεχνικών.

Για δυο τρεις μέρες η ευρύχωρη είσοδος του Λυκείου είχε μετατραπεί σε ένα μίνι εργοτάξιο. Μικρές σκαλωσιές, λινάτσες, πινέλα κάθε μεγέθους, πανιά και χαρτόνια ριγμένα εδώ κι εκεί, και μέσα σε όλα αυτά ο Φρίξος, ο καθηγητής των Καλλιτεχνικών!

Η εφηβική ευήθεια κλιμακώθηκε τις επόμενες ημέρες με τον απρόβλεπτο και «τρελαμένο», με την τέχνη – για το ανώριμο μυαλό μας – καθηγητή μας, που αντί να ανέχεται την αφασία μας και τις χαμένες ώρες στην τάξη, σκαρφάλωνε σαν μικρό αιλουροειδές και ζωγράφιζε τους τοίχους του σχολείου!

building ceiling classroom daylight

Για πάνω από δυο μήνες ο μεγάλος αυτός τοίχος, λίγα μέτρα από το κυλικείο, ήταν καλυμμένος από μια βρόμικη λινάτσα και δίπλα σ’ αυτήν δεκάδες ή και εκατοντάδες εργαλεία του καθηγητή μας. Τον Φρίξο έκτοτε τον βλέπαμε στη χάση και στη φέξη, κάθιδρο, να σκουπίζεται με το χρωματιστό φουλάρι του, με μια διαρκή αγωνία ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του, να πίνει λίγες γουλιές νερό και να μασά νευρικά σκέτο κουλούρι για να βιαστεί να κρυφτεί πάλι πίσω απ’ τις λινάτσες και να αναμετρηθεί με τον τοίχο σε μια όντως δύσκολη αναμέτρηση που τότε δεν μπορούσαμε να καταλάβουμε. Αδιάφοροι για τον καθηγητή μας και τις αγωνίες του, προφανώς εντελώς διαφορετικές απ’ τις δικές μας, τρέχαμε πέρα-δώθε, καυγαδίζαμε για τις ποδοσφαιρικές ομάδες που υποστηρίζαμε, φλερτάραμε με τις όμορφες συμμαθήτριές μας μήπως εξασφαλίσουμε κάποια κοινή έξοδο στην προσεχή σχολική χοροεσπερίδα, ώσπου μια μέρα ο Φρίξος ξέσπασε.

Ένας καυγάς που εξελίχθηκε σε μίνι συμπλοκή στους διαδρόμους του σχολείου έφερε την ομάδα των συμπλεκομένων κοντά στο χώρο εργασίας του Φρίξου. Μέσα στη φασαρία κάποιος έσπρωξε κάποιον άλλον και η βρόμικη λινάτσα γκρεμίστηκε συμπαρασύροντας τη μικρή σκαλωσιά που ο Φρίξος χρησιμοποιούσε. Μ’ ένα παράξενο γδούπο ο καλλιτέχνης-καθηγητής βρίσκεται μπρούμυτα στο δάπεδο, λουσμένος απρόσμενα από τα πλαστικά χρώματα που χρησιμοποιούσε, πινέλα, χαρτόνια και άλλα μικρά και μεγάλα αντικείμενα.

Ξαφνικά η φασαρία κοπάζει, κάποια δευτερόλεπτα απόλυτης σιωπής σε ώρα διαλείμματος, παράδοξο φαινόμενο για όλους, και ξαφνικά ακούμε  ξεπνευσμένη τη φωνή του Φρίξου σε επιφωνήματα πόνου. Οι πιο αναιδείς αδυνατούν να προσποιηθούν και ξεσπούν σε αυθάδη και ηχηρά γέλια συνοδευόμενα από ένα απαράδεκτο καγχασμό.

Τζανάκης

Μια σταγόνα δάκρυ – Μιχάλης Τζανάκης

Ο γυμναστής και ο επιστάτης αντιλήφθηκαν το περιστατικό και ήρθαν πρώτοι να βοηθήσουν τον Φρίξο, που έδειχνε να συνέρχεται γρήγορα. Το ελαφρύ βάρος του, η βραχύσωμη σωματοδομή του, τον βοηθούν να συνέλθει σύντομα και να σταθεί με δυσκολία σε όρθια στάση. Ωστόσο, έφτασαν ανήσυχοι όλοι οι καθηγητές κι ένα ασθενοφόρο που κλήθηκε εσπευσμένα για τις «πρώτες βοήθειες». Ένα κεραυνοβόλο βλέμμα, γεμάτο παράπονο και πίκρα ήταν το τελευταίο πράγμα που «σχεδίασε» εκείνη τη μέρα ο καθηγητής-καλλιτέχνης. Λερωμένος, καταπονημένος από το ισχυρό σοκ, αναμαλλιασμένος, με πολύ τρομαγμένο βλέμμα, υποβασταζόμενος πάντα, μας κοιτά σα να λέει: «Γιατί ρε κωλόπαιδα; Γιατί το κάνατε αυτό;»

Ο επιστάτης χτύπησε καθυστερημένα το κουδούνι για να καταλαγιάσει λίγο η φασαρία από το περιστατικό, ενώ ασυναίσθητα δυο τρεις από εμάς μείναμε να κοιτάμε τον τοίχο. Μέσα στην αναμπουμπούλα κανείς δεν πρόσεξε τις αλλαγές που είχε υποστεί ο μπεζ μέχρι πρότινος τοίχος του διαδρόμου. Ακανόνιστες γραμμές, προφανώς ακόμα ως σχέδια, σημάδια σε διαφορετικά σημεία του τοίχου σε άλλα χρώματα το καθένα, οι γωνίες μόνο χρωματισμένες με παστέλ χρώματα προδίναν πως ο Φρίξος βρισκόταν σε φάση δημιουργικού οργασμού, αλλά πλέον ήταν άγνωστο πώς και πότε θα φανερωθεί το «έργο» του.

Την ώρα που κατεβαίνουμε την κεντρική σκάλα για να πάμε στο χαμηλότερο επίπεδο του σχολείου, ένας καθηγητής σε στάση προσοχής περιεργαζόταν με θαυμασμό τον τοίχο.

Τον χαιρετήσαμε, μα εκείνος, αντί να ανταποδώσει το χαιρετισμό, μας λέει: «Να θυμάστε πως ο Φρίξος είναι ένας σπουδαίος  Άνθρωπος και ένας σπουδαίος Καλλιτέχνης…».

Μετά από το συμβάν το σχολείο χωρίστηκε στα δυο. Εκείνοι που χλεύαζαν και κορόιδευαν ανοιχτά τον «τρελάρα» καθηγητή που γκρεμοτσακίστηκε ζωγραφίζοντας, – άραγε τι; – και εκείνους που μας είχε επηρεάσει αυτό το βλέμμα που μας έλεγε «γιατί ρε κωλόπαιδα;» εκείνη η όλο παράπονο ματιά που μας έριξε σαν πυροβολισμό, υποβασταζόμενος τη μέρα του τραυματισμού του.

a glass of water on wooden chair

Ο Φρίξος επανήλθε δριμύτερος τις επόμενες ημέρες, οι λινάτσες ξανασηκώθηκαν για να καλύπτουν τις εργασίες του και μια ακτίνα προστασίας γύρω απ’ το «εργοτάξιο» του λειτούργησε προληπτικά για να μην έχουμε τυχόν επανάληψη του «ατυχήματος». Σταδιακά ο χώρος εργασίας του Φρίξου έγινε άβατο για όλους μας και αυτή τη φορά τις λοιδορίες τις αντικατέστησε σεβασμός απ’ τη μια και περιέργεια απ’ την άλλη για το τι τελικά θα αποκαλυπτόταν στον τοίχο του  Λυκείου.

Τις ώρες των Καλλιτεχνικών από τότε τις περνούσαμε με «κενά» ή με άλλες δραστηριότητες που μας ανέθεταν οι καθηγητές μας, για να αφήσουν  μόνο και απερίσπαστο τον Φρίξο να ολοκληρώσει το έργο του. Η παρουσία του πλέον είχε γίνει εντελώς αθόρυβη. Σπάνια τον βλέπαμε, αλλά όταν αυτό συνέβαινε ήταν το ίδιο πάντα ιδρωμένος και καταπονημένος, αλλά επίσης εντελώς αμίλητος∙ σαν να μην υπήρχε κανείς άλλος, εκτός από τον ίδιο και τον τοίχο πίσω από τις λινάτσες, λες και δεν ήθελε να έχει σχέση με κανέναν παρά μόνο με τη δημιουργία του.

Η μεγάλη αποκάλυψη του τοίχου θα γινόταν κατά τη διάρκεια της σχολικής εορτής για τη «Μάχη της Κρήτης».

Ο καιρός είχε ζεστάνει πια. Ήταν τέλη Μαΐου, τα μακό μπλουζάκια και τα μπλουτζίν των μαθητών προϊδέαζαν για το επερχόμενο καλοκαίρι στο πανέμορφο και γραφικό Ρέθυμνο. Μοναδική παραφωνία στη διάθεση των μαθητών οι προσεχείς εξετάσεις, αλλά εκείνη η μέρα ήταν τόσο φωτεινή που κανείς και καμιά δε δυσφόρησε για την επικείμενη δοκιμασία του Ιουνίου. Μετά τη σχολική εορτή θα κατευθυνόμασταν στις καφετέριες της παραλίας, όπου με επίκεντρο την «Αύρα» θα χωριζόμασταν σε ομάδες περιμένοντας να περάσει από το στενό του «καφέ-Ρυτόν» ο κυρ-Γιώργος, γλωσσομαθής υπάλληλος του ΕΟΤ αλλά ολίγον ιδιόρρυθμος που είχε όμως την κακή συνήθεια να απαντά στις λεκτικές προκλήσεις όλων ημών, των ανώριμων θαμώνων των καφέ της παραλίας και να γίνεται ο σχετικός σαματάς από όλους μας.

Οι ομιλίες για τη Μάχη της Κρήτης κράτησαν όσο αντέχαμε τον Μαγιάτικο ήλιο κατακέφαλα και ο Λυκειάρχης, με τον εκπρόσωπο της Επιθεώρησης που είχε μόλις φτάσει από το γραφείο του για την περίσταση, προανήγγειλαν την αποκάλυψη του περίφημου πια «τοίχου» του σχολείου που είχε ζωγραφίσει παρά τις γνωστές σε όλους περιπέτειες ο Φρίξος. Η βρόμικη λινάτσα είχε αντικατασταθεί με ένα μπεζ καθαρό ύφασμα, εργασία που προφανώς έγινε σε ώρα που δεν λειτουργούσε το σχολείο ώστε να γίνει απερίσπαστα και να μην αποκαλυφθεί πρόωρα το έργο. Όταν ο Λυκειάρχης με τον Επιθεωρητή Εκπαίδευσης τραβήξανε ταυτόχρονα το ύφασμα από τις άκρες του κι αυτό έπεσε αθόρυβα, με κάποια χάρη σαν θρόισμα φθινοπωρινού φύλλου, εκεί ακριβώς που πριν από κάποιες εβδομάδες είχε γκρεμοτσακιστεί ο Φρίξος, μείναμε όλοι μας με το στόμα ανοικτό αφού, παρά την καλλιτεχνική απαιδευσία μας, αναγνωρίσαμε περίπου άναυδοι την «Γκερνίκα» ή «Γκουέρνικα», όπως την ήξεραν οι περισσότεροι, ζωγραφισμένη από το χέρι του φοβερού και τρομερού Φρίξου, εκείνον που κοροϊδεύαμε και παραλίγο να σκοτώσουμε άδοξα στο πεδίο δράσης του.

PicassoGuernica

H «Γκουέρνικα» του Πικάσο.

Οι πιο πολλοί ντραπήκαμε για όσα λέγαμε, ενώ ασυναίσθητα κοιτάξαμε εμείς οι τρεις εκείνον τον καθηγητή που μας είχε πει στις σκάλες τη μέρα του ατυχήματος: «να θυμόμαστε πως ο Φρίξος είναι σπουδαίος Άνθρωπος και Καλλιτέχνης».

Πέρασαν χρόνια για να μάθουμε πως είχαμε την τιμή να έχουμε καθηγητή έναν σπουδαίο ζωγράφο και εικαστικό, τον Φρίξο, κι αυτός με τη σειρά του έμαθε μάλλον πολύ πιο γρήγορα ότι είχε την ατυχία να έχει εμάς μαθητές.

Έκτοτε συνάντησα την «Γκερνίκα» δύο φορές. Την πρώτη φορά στο περίφημο «Ρέινα Σοφία», το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Μαδρίτη, λίγα μέτρα παρακάτω απ’ το σταθμό «Ατότσα»∙ την αυθεντική «Γκερνίκα» του Πάμπλο Πικάσο. Μου φάνηκε πως υστερούσε αισθητά συγκριτικά μ’ εκείνη του Φρίξου! Ίσως οι εφηβικές ενοχές για τις λοιδορίες εις βάρος του και το περιστατικό με την πτώση του να μ’ έκαναν κάπως περισσότερο μεροληπτικό υπέρ του. Άλλωστε γιατί να εκτιμήσω έναν Καταλανό περισσότερο από έναν Κρητικό καλλιτέχνη που κάτω από τόσες αντιξοότητες δημιούργησε ένα τόσο τέλειο αντίγραφο;

 Η δεύτερη φορά που αντίκρισα την «Γκερνίκα» ήταν το καλοκαίρι του 2016! Η μεγάλη γιορτή που διοργάνωσαν οι τότε συμμαθήτριες και συμμαθητές για τα τριαντάχρονα της αποφοίτησής μας από το Λύκειο. Η βραδιά περιελάμβανε συνάντηση στο χώρο του σχολείου και μετέπειτα διασκέδαση σε παραθαλάσσιο μπαρ.

green wooden chair on white surface

Στέκομαι μπροστά στο μεγάλο διάδρομο του σχολείου. Η «Γκερνίκα» του Φρίξου επιβλητική και αναλλοίωτη στο χρόνο∙ το «μάτι» και ο «Ταύρος» σε κατάσταση  διαρκούς έξαψης, λες και τα αεροπλάνα του Φράνκο και του Χίτλερ ετοιμάζονται εκ νέου να σκορπίσουν το θάνατο. Μπροστά μου η εικόνα με τον γκρεμοτσακισμένο καθηγητή μας, λουσμένο απ’ την κορφή ως τα νύχια με μπογιές και τα εργαλεία του διασκορπισμένα εξαιτίας της πτώσης του. Νιώθω γρήγορα πως υπάρχει κάποιο χρονικό χάσμα μεταξύ παρελθόντος-παρόντος. Το βλέμμα του διαισθάνομαι πως αναμετριέται με το δικό μου. «Γιατί ρε κωλόπαιδα;»

Δεν ελέγχω, αλλά και δε θέλω εκείνη την ώρα να ελέγξω το δάκρυ μου. Το σκουπίζω με το χέρι και ακουμπώ τον τοίχο. Νομίζω ότι θα γίνει κι αυτό το δάκρυ ζωγραφιά, να συμπληρώσει κατά κάποιο τρόπο το έργο του Φρίξου.

Όταν διάβασα δώδεκα χρόνια ακριβώς πριν, το 2006, για τον πρόωρο και απροσδόκητο θάνατό του μετέπειτα αγαπημένου καθηγητή μας στενοχωρήθηκα τόσο πολύ που νόμιζα πως έφερα κι εγώ κάποια ευθύνη γι’ αυτήν την απώλειά του. Τον συνάντησα στο παρελθόν, στις σπουδές μου, όταν δίδασκε στο Τμήμα Παιδαγωγικής Εκπαίδευσης, αλλά δεν τόλμησα να του μιλήσω γιατί με κυνηγούσε σαν Ερινύα το βλέμμα του την ώρα του τραυματισμού του. Δεν φανταζόμασταν τότε, πόσο θα μας επηρέαζε συναισθηματικά ένας δάσκαλος που ποτέ δεν μας έκανε μάθημα στην τάξη…

Διήγημα από το βιβλίο του Μιχάλη Τζανάκη «Μια σταγόνα δάκρυ»


ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

Τιμή βιβλίου: 11,90 (περιέχει και το ΦΠΑ 6%)

  • Αγορά με κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό, κόστος αποστολής 3,00 ευρώ.
  • Αγορά με αντικαταβολή: κόστος αποστολής 5,00 ευρώ εντός Κρήτης, 6,00 ευρώ για την υπόλοιπη Ελλάδα. (Ισχύει για παραγγελίες με συνολικό βάρος έως 2 κιλά).

Εθνική: 489/006615-04

και IBAN GR95 0110 4890 0000 4890 0661 504

Τηλέφωνο: 6983 091058
email: ekd.radamanthys@gmail.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: