εργαστήρι δημιουργικής γραφής

Ρ όπως…

Ραδάμανθυς

Κνωσός

Φωτογραφία: Χρήστος Τσαντής

 

 

Γράφει η Αγγελική Μπεμπλιδάκη

Και η διεύθυνσή σας είναι; Έκανα την κλασική ερώτηση που γίνεται σε όλες τις  υπηρεσίες σε όλο τον κόσμο.

-Η διεύθυνσή μου; Α, μένω στην οδό Ραδαμάνθους ….

Η  επί πτυχίω φιλόλογος μέσα μου, ανατρίχιασε στο άκουσμα του ονόματος.

-Ραδαμάνθυος, διόρθωσα ευγενικά.

-Ραδαμάνθους το λέμε εμείς. Με έκοψε αυστηρά,  με τόσο στόμφο και βεβαιότητα ο συναλλασσόμενος που δεν μου επέτρεψε να επιμείνω. Εγώ, όταν έφυγε, ξέσπασα τον καημό μου στους συναδέλφους.

-Ακούς εκεί  να το λέει και να το επαναλαμβάνει λάθος. Και να  μην δέχεται το σωστό. Τι νόμιζε; Ότι δεν ήξερα τι του έλεγα; Το ξέρετε δα πως εγώ είμαι φιλόλογος – σχεδόν. Ξέρω καλά αρχαία γραμματική. Τι τον διαβάζαμε τον Τζάρτζανο(1) τόσο χρόνια. Φύλλο και φτερό είχε γίνει στα χέρια μου. Απέξω τον είχα μάθει. Ουσιαστικά, τριτόκλητα, φωνηεντόληκτα σε –υς. Γενική –υος. Ο ιχθύς, του ιχθύος. Ο Ραδάμανθυς, του Ραδαμάνθυος. Έλεγα στους συναδέλφους. Εκείνοι πιο παλιοί και βαμμένοι στις παραξενιές του κόσμου που μπαινόβγαινε στην Υπηρεσία, δεν δώσανε σημασία στον καημό μου.

Μετά από λίγο καιρό, μέσα στο ίδιο γραφείο γνώρισα κι έναν λαϊκό καλλιτέχνη με το ίδιο όνομα. Η αγάπη του κόσμου ήταν τέτοια, που οι πάντες είχαν αφήσει το επώνυμό του στην άκρη και  τον φώναζαν με το μικρό του όνομα. Μάλιστα λίγο πειραγμένο. Δηλ. τι πειραγμένο που ακουγόταν σαν να ήταν άλλο. Ροδάμανθη (2) τον έλεγαν όλοι και έτσι ήταν γνωστός και εκτός Κρήτης σε όποιο μέρος της υφηλίου έπαιζε και κοινωνούσε τον κόσμο με τα ακούσματα της κρητικής λύρας.  Εκεί ήταν πια που απηυδισμένη,  έπαψα να διορθώνω τη λαθεμένη πτώση και αποδέχτηκα ότι στα χείλη των  νεοελλήνων – αδαείς περί των αρχαίων, οι περισσότεροι – η γενική μπορεί να είναι και του…. Ραδαμάνθους.

Χρόνια μετά, ήρθε η άλλη ερώτηση. Από τα χείλη της γεννημένης εκτός της Κρήτης συμμαθήτριας, όταν άκουσε το όνομα των εκδόσεων του δασκάλου μας, του Χρήστου του Τσαντή.

-Και ποιος ήταν αυτός ο Ραδάμανθυς; Ρώτησε πλήρους απορίας και ανεμελιάς.

-Τι; Τσίριξα. Δεν ξέρεις ποιος ήταν ο Ραδάμανθυς;

Μα ήταν λογικό. Δεν ήταν παράξενο που δεν τον γνώριζε η γεννημένη στο κλεινόν άστυ φίλη, τον ήρωα της Κρητικής Μυθολογίας. Μέχρι κι εμείς οι συντοπίτες του είχαμε μια μάλλον θολή  ιδέα για τον δικαιοκρίτη  Ραδάμανθυ:

Στην  Ιλιάδα ο ποιητής δια στόματος του ίδιου του Δία μας λέει, για:

¨ την άλλη που μου γέννησε Ραδάμανθη και Μίνω

του ξακουσμένου  Φοίνικα την κόρην¨. (3)

Η κόρη που γέννησε με τον πατέρα «θεών τε και  ανθρώπων» αυτά τα διάσημα παιδιά  ήταν βέβαια η πριγκίπισσα Ευρώπη. Την  είδε να παίζει ξέγνοιαστη με τις φιλενάδες της, ο πρώτος των θεών, στις ακροθαλασσιές της Ασίας. Και την λιμπίστηκε. Μεταμορφώθηκε σε άσπρο ταύρο και εμφανίστηκε σιμά της. Η κόρη σαν τον είδε, εντυπωσιάστηκε από την ομορφιά, το σφρίγος και την ημεράδα του. Πλησίασε να τον χαϊδέψει. Κι αυτός ο πονηρός, ο πλανευτής, χαμήλωσε και την προσκάλεσε με το κεφάλι να καθίσει πάνω του. Μόλις σιγουρεύτηκε ότι η ομορφονιά βρισκόταν στην πλάτη του, ο ταύρος το έβαλε στα πόδια. Διέσχισε το πέλαγος, πατώντας πάνω στην θάλασσα ενώ δελφίνια τους συνόδευαν, τρίτωνες και άλλα θαλάσσια πλάσματα τους τραγουδούσαν και τους έραιναν με λουλούδια. Μέχρι που έφτασαν στο νησί που είχε μεγαλώσει.  

Μέσα στο χρυσοκόκκινο το πέλαγος στη μέση

Βρίσκεται μια λουρίδα γής που Κρήτη τηνε λέσι (4)

Ψάλλει πάλι ο ποιητής

Ήρθε λοιπόν  και την απόθεσε κάτω από ένα πλάτανο στην Γόρτυνα, που επιβιώνει ακόμα και στις μέρες μας (οι νεοέλληνες έχουμε τοποθετήσει μια πινακίδα με την οποία επισημαίνουμε το σωστό δέντρο που κάτωθέ του πλέχτηκε το ειδύλλιο). Από τότε που ο αιωνόβιος αυτός πλάτανος σκέπασε την νυφική κλίνη του πατέρα των θεών και της πριγκιποπούλας που έδωσε το όνομά της σε μιαν ήπειρο, του δόθηκε σαν δώρο η χάρις  να κρατάει το φύλλωμα του όλο τον χρόνο. 

Σε κάμποσο καιρό, κατά το συνήθειό του, ο Δίας εγκατέλειψε την αρπαγμένη πριγκίπισσα.  Φρόντισε όμως να την αποκαταστήσει – α, όλα κι όλα δεν ήθελε ο μέγιστος των θεών, να κακοπερνούν οι πρώην του – και την πάντρεψε με τον βασιλιά της Κρήτης τον Αστέριο που υιοθέτησε και μεγάλωσε τα  αγόρια της, μιας και ο ίδιος δεν είχε άλλα  παιδιά, (λέγεται  ότι εκτός από τον Μίνωα και τον Ραδάμανθυ, η Ευρώπη είχε ακόμα ένα γιο, τον Σαρπηδώνα). Μετά τον θάνατό του θετού του πατέρα ο Μίνωας διεκδίκησε την εξουσία και τα κατάφερε να γίνει βασιλιάς του νησιού και να θεμελιώσει αυτό τον μεγάλο πολιτισμό που πήρε το όνομά του. Τον Μινωϊκό.

Οι πηγές λένε πως ο Μίνωας μαζί με τον Ραδάμανθυ – τρεις γενιές πριν τα Τρωϊκά – κατάφεραν να ενώσουν τους αυτόχθονες Κρήτες με τους επήλυδες, τους ξενομπάτες δηλ. Δωριείς, Αχαιούς, Πελασγούς – Έλληνες ήταν όλοι –  που είχαν μεταναστεύσει στο νησί της Κρήτης από την Θεσσαλία. Έτσι  δημιούργησαν για πρώτη φορά πόλεις. Πρώτη φορά γράφτηκαν οι Νόμοι και για πρώτη φορά είχαν επηρεαστεί από το περί θείου και δικαίου συναίσθημα. Πριν από το Μίνωα και τον Ραδάμανθυ  δεν υπήρχαν, συνταγματικά και κοινωνικά, οργανωμένες πολιτείες, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον αρχαίο κόσμο. Ο κάθε αρχηγός (φύλαρχος ή βασιλιάς ) έκανε ό,τι ήθελε ή όριζε τους νόμους του ανάλογα με τη νοημοσύνη και τις προσωπικές του επιθυμίες, αντιλήψεις, πεποιθήσεις και γνώσεις.

Οι  αρχαίοι συγγραφείς, σαν τον Ηρόδοτο, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Πλούταρχο -μα και άλλοι ακόμα – αναφέρουν ότι την περίφημη Κρητική Πολιτεία, τους θεσμούς δηλ. που δημιούργησαν τα δυο αδέλφια  και εκπολίτισαν τους Κρήτες, αντέγραψαν όλοι οι υπόλοιποι Έλληνες, ο Λυκούργος για την Σπάρτη, ο Σόλωνας για την Αθήνα καθώς και οι Ρωμαίοι μετέπειτα.

Άλλοι πάλι ισχυρίζονται ότι ο Μίνωας όταν ανέλαβε τη βασιλεία τοποθέτησε τον Ραδάμανθυ νομοθέτη και φύλακα των νόμων για τις πόλεις – την ίδια δουλειά για την ύπαιθρο την είχε επωμισθεί ο γίγαντας Τάλως.  Και ήταν αυτός που έκανε νομοθετικό και πολιτικό έργο και έξω από την Κρήτη: εποίκισε έρημους τόπους, συνένωσε μικρούς οικισμούς, ίδρυσε καινούριες πόλεις.

Θρυλείται δε ότι ο Μίνωας τόσο πολύ φοβήθηκε τις αρετές του αδελφού του που κατάφερε να τον διώξει  από την Κρήτη. Ο Ραδάμανθυς βρήκε καταφύγιο στην Βοιωτία, όπου παντρεύτηκε την Αλκμήνη μητέρα του άλλου Διογενή ήρωα, του Ηρακλή. Και λέγεται ότι αυτός τον έμαθε την τέχνη που οι Κρήτες την είχαν διδαχθεί από τον ίδιο τον Απόλλωνα και για την οποία  ήταν περίσσια ξακουστοί. Την  τοξοβολία.

Ο Ραδάμανθυς υπήρξε τόσο δίκαιος, ο δικαιότερος των ανθρώπων, λένε, που όταν πέθανε οι θεοί τον όρισαν  κριτή στον Άδη. Μαζί  με τον Αιακό και τον Μίνωα είχαν αναλάβει το πολύ σοβαρό καθήκον να  κρίνουν αν οι ψυχές των νεκρών  έπρεπε να πάνε στα Ηλύσια Πεδία  ή στα τάρταρα.

Υπάρχουν κι άλλες παραλλαγές του μύθου. Πως τάχα ο Ραδάμανθυς έζησε χρόνους πολλούς πριν από τον Μίνωα και ήταν βασιλιάς της Γόρτυνας. Και γι’ αυτόν όμως, τον παλιό Ραδάμανθυ, λένε τα ίδια. Ότι ήταν φορέας πολιτισμού, ότι πρώτος αυτός εξημέρωσε τους ανθρώπους του τόπου του, τους συνοίκισε και νομοθέτησε γι’ αυτούς με οδηγό τον κρηταγενή  Δία.   

Αυτές είναι λοιπόν, οι πιο διαδεδομένες δοξασίες  γύρω από το όνομα του ήρωα που φέρουν οι εκδόσεις που έχουν γίνει η στέγη  μας τον τελευταίο καιρό.

-Γι αυτό εξηγείται το ότι σε όλες τις πόλεις της Κρήτης υπάρχει και ένας δρόμος με το όνομά του, μονολογούσα, όταν τέλειωσα την περιπλάνηση στο διαδίκτυο που οργάνωσε και συμπλήρωσε τις γενικές γνώσεις που είχα μέχρι εκείνη την ώρα για τον ήρωά μας.

 -Τι μουρμουράς αυτού; με έκοψε η φιλενάδα.

Απόγευμα, καθισμένες στο μεγάλο τραπέζι της κουζίνας όπου κάθε μέρα ήταν ο τόπος συνάντησης  μας. Εκεί  μεταξύ ελληνικού  και εσπρέσο και πάνω από τους υπολογιστές μας  κουβεντιάζαμε  επί παντός επιστητού. Ανταλλάσσαμε τα νέα της ημέρας, και συζητούσαμε για τα προβλήματα και  τις εκκρεμότητες των ερευνών μας.

-Τι οδό λες πως έχουν όλοι; Με ξαναρώτησε.

-Ε, να. Λέω πως όλες οι πόλεις της Κρήτης έχουν ένα δρόμο που τον ονομάζουν  οδό Ραδαμάνθους.

-Ραδαμάνθους; Εξανέστη η φιλενάδα. Εσύ τουλάχιστον έπρεπε να το ξέρεις. Ραδαμάνθυος καλή μου, Ραδαμάνθυος. Τι τον διαβάζαμε  τον Τζάρτζανο τόσα χρόνια;

                

                                                             14/9/2018

  1. Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ήταν Έλληνας φιλόλογος και γλωσσολόγος ( 1873 -1946). Έγραψε μεταξύ των άλλων και την «Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας», το ευαγγέλιο της γενιάς μου για την εκμάθηση των αρχαίων.
  2. Ροδάμανθης Ανδρουλάκης. Ρεθεμιώτης λυράρης (1933-2010).
  3. Ομήρου Ιλιάδα: Ξ322 Μετάφραση Γεωργίου Ψυχουντάκη. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.
  4. Ομήρου Οδύσσεια: τ172 Μετάφραση Γεωργίου Ψυχουντάκη. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης.

Δήλωση συμμετοχής για το Εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής και Αυτογνωσίας,

των Εκδόσεων Ραδάμανθυς 

                       cropped-cf81ceb1ceb4ceaccebcceb1cebdceb8cf85cf8251.png

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s