Βιβλία

Σίγκμουντ Φρόυντ «Το Εφήμερο»

Απόσπασμα από το.. «Ψυχανάλυση και Λογοτεχνία. Μελέτες», μετάφραση Λευτέρης Αναγνώστου, Εκδόσεις Επίκουρος 1994.

 Πριν από λίγο καιρό έκανα έναν περίπατο σε ένα ανθηρό θερινό τοπίο μαζί μ’ έναν σιωπηλό φίλο και έναν νεαρό ποιητή, που είναι ήδη ξακουστός. [Ο Φρόυντ πέρασε τον Αύγουστο του 1913 μερικές ημέρες στις Δολομιτικές Άλπεις. Δεν είναι γνωστό ποιοί τον συνόδευαν].Φρόυντ_0002

Ο ποιητής θαύμαζε την ομορφιά της φύσης γύρω μας, αλλά δεν του προκαλούσε χαρά. Τον ενοχλούσε η σκέψη ότι όλη αυτή η ομορφιά είναι ταγμένη να παρέλθει, ότι τον χειμώνα θα έχει εξαφανιστεί, όπως βέβαια κάθε ανθρώπινη ομορφιά και καθετί ωραίο και ευγενές που δημιούργησαν και θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οι άνθρωποι. Αλλά και όσα άλλα είχε αγαπήσει και θαυμάσει του φαίνονταν μειωμένα στην αξία τους από τον μοιραίο προορισμό τους να είναι εφήμερα.

Γνωρίζουμε ότι από έναν τέτοιον περιορισμό στον πρόσκαιρο χαρακτήρα κάθε ομορφιάς και τελειότητας μπορούν να προκύψουν δύο διαφορετικές ψυχικές διεγέρσεις. Η μία οδηγεί στον επώδυνο κορεσμό του νεαρού ποιητή από τον κόσμο, η άλλη στην εξέγερση κατά αυτού του ισχυρισμού. Όχι, δεν είναι δυνατόν, όλα αυτό το μεγαλείο της φύσης και της τέχνης, του κόσμου των αισθημάτων μας και του εξωτερικού κόσμου, να αφανισθεί πραγματικά. Θα ήταν πολύ ανόητο και πολύ ανόσιο να το πιστέψουμε. Πρέπει να εξακολουθήσουν οπωσδήποτε να υπάρχουν πέρα από όλες τις καταστρεπτικές επιρροές.

Μόνο που αυτό το αίτημα για αιωνιότητα απορρέει τόσο καθαρά από τους ευσεβείς πόθους μας, ώστε δεν θα μπορούσε να έχει την αξίωση να θεωρηθεί σύμφωνο με την πραγματικότητα. Και το επώδυνο μπορεί να είναι αληθινό. Δεν μπορούσαν να πάρω την απόφαση να αμφισβητήσω τη γενική παροδικότητα των πραγμάτων ούτε να επιβάλω μια εξαίρεση για το ωραίο και το τέλειο. Αρνήθηκα όμως απέναντι στον απαισιόδοξο ποιητή ότι ο εφήμερος χαρακτήρας του ωραίου συνεπάγεται τη μείωση της αξίας του.

Αντίθετα μια αύξηση της αξίας του!

Φρόυντ_0001Η αξία του εφήμερου είναι μια αξία βασιζόμενη στη σπανιότητα μέσα στο χρόνο. Ο περιορισμός της δυνατότητας απόλαυσης αυξάνει την πολυτιμότητά της. Είναι ακατανόητο, εξήγησα, πως η σκέψη ότι το ωραίο είναι εφήμερο μπορεί να μας εμποδίζει να το χαρούμε. Όσον αφορά την ομορφιά της φύσης, ύστερα από κάθε καταστροφή που της επιφέρει ο χειμώνας επανέρχεται τον επόμενο χρόνο, και αυτή η επάνοδος μπορεί να χαρακτηρισθεί αιώνια, αν τη συγκρίνουμε με τη διάρκεια της δικής μας ζωής.

Την ομορφιά του ανθρώπινου σώματος και του προσώπου τη βλέπουμε ήδη κατά τη διάρκεια της ζωής μας να χάνεται οριστικά αλλά αυτός ο βραχύβιος χαρακτήρας της προσθέτει ένα νέο θέλγητρο. Αν υπάρχει ένα λουλούδι που ανθεί μόνο μία νύχτα, αυτή σύντομη άνθισή του δεν το κάνει στα μάτια μας λιγότερο υπέροχο. Ούτε μπορούσα να κατανοήσω καλύτερα πως η ομορφιά και η τελειότητα του έργου τέχνης και της πνευματικής επίδοσης είναι δυνατόν να χάνουν την αξία τους λόγω του χρονικού τους περιορισμού.

Μπορεί να έλθει μία εποχή όπου οι πίνακες και τα αγάλματα που σήμερα θαυμάζουμε θα έχουν καταστραφεί ή μια νέα γενιά ανθρώπων η οποία δεν θα κατανοεί τα έργα των ποιητών και των στοχαστών μας ή ακόμη και μια γεωλογική εποχή όπου όλη η ζωή πάνω στη γη θα έχει σιγήσει. Η αξία όλης αυτής της ομορφιάς και της τελειότητας καθορίζεται μόνον από τη σημασία τους για τη συναισθηματική μας ζωή, δεν χρειάζεται να έχει μεγαλύτερη διάρκεια από αυτή και για αυτό είναι ανεξάρτητη από την απόλυτη χρονική διάρκεια.

Θεωρούσα αυτούς τους συλλογισμούς ακαταμάχητους αλλά παρατήρησα πως δεν είχα κάνει καμία εντύπωση στον ποιητή και στον φίλο μου. Από αυτή την αποτυχία συμπέρανα ότι παρενέβαινε ένα έντονα συναισθηματικό στοιχείο που θόλωνε την κρίση τους. Πίστεψα μάλιστα οτι αυτό το διαπίστωσα και αργότερα. Πρέπει να ήταν η ψυχική εξέγερση κατά του πένθους που για αυτούς μείωνε την απόλαυση του ωραίου. Η ιδέα ότι αυτό το ωραίο είναι εφήμερο έδινε στους δύο ευαίσθητους ανθρώπους μια πρόγευση του πένθους για το χαμό του και καθώς η ψυχή υποχωρεί ενστικτωδώς μπροστά σε καθετί επώδυνο, αισθάνονταν την απόλαυση του ωραίου να εμποδίζεται από την ιδέα της παροδικότητάς του…

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s