Δοκίμια - Μελέτες

Καθρεφτίσματα – Οι πρώτες σελίδες

Εισαγωγή στο Δοκίμιο

Καθρεφτίσματα – Από τη Γερμανία και την ΕΣΣΔ του μεσοπολέμου, στην Ευρώπη του 21ου αιώνα

Χρήστος Τσαντής, Εκδόσεις Ραδάμανθυς

Διαβάζουμε την Ιστορία πίσω από την κυρίαρχη αφήγηση

«Ο Έρενμπουργκ δεν απατήθηκε. Δεν φενακίστηκε, υπόφερε μόνο. Γιατί έκανε τον άθλο να ανακαλύψει ότι τύραννοι δεν είναι μόνο εκείνοι που φορούν χλαμύδες και ιεροεξεταστικές τηβέννους, αλλά κι εκείνοι που φορούν απλά αμπέχονα. Κι ότι οι τύραννοι δεν φυτρώνουν μόνο σ’ ορισμένες περιοχές του κόσμου κι ούτε έχουν ορισμένα χρώματα. Είδε και πείστηκε βαθιά ότι όλες οι τυραννίες, όλων των χρωμάτων, έχουν τα χαρακτηριστικά της μιας και μόνης τυραννίας: Του στραγγαλισμού των ανθρώπων από απάνθρωπους».

Μενέλαος Λουντέμης

Το μέλλον μοιάζει να κοιτά πίσω, μέσα από έναν αντεστραμμένο καθρέφτη

Ένα σύντομο οδοιπορικό στο παρελθόν και μία διαφορετική προσέγγιση των γεγονότων. Η αντεπανάσταση στο όνομα της επανάστασης. Ο φασισμός στο όνομα του (εθνικο)σοσιαλισμού. Οι ηγέτες χωρίς το λιβάνι. Από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.


Καθρεφτίσματα

Δωρεάν αποστολή & Δωρεάν αντικαταβολή σε Ελλάδα και Κύπρο.Τιμή βιβλίου: 10,90 ευρώ (περιέχει και το ΦΠΑ)


 

«Κείνον τον καιρό ήμουν ένας αγνοημένος-χαμένος μες την αφάνεια-άνθρωπος και ποτέ δεν πίστευα ότι μπορούσα να γνωρίσω αυτόν τον άνθρωπο και ν’ αποκτήσω όση φιλία απόκτησα μαζί του. Τότε ακόμη κοιτούσα με ζήλια κάθε άνθρωπο, που ερχόταν από εκείνη τη σφαίρα. Ζούσα την υπέροχη αυταπάτη της ηλικίας μου. Πίστευα πως ο Παράδεισος δεν βρισκόταν στις σελίδες της Καινής Διαθήκης, αλλά ανατολικά του Δουνάβεως. Δυστυχώς για τους ονειροπόλους κι ευτυχώς για τις κοινωνίες, η Ουτοπία έχει διαγραφεί από τους γεωγραφικούς χάρτες. Η γη δεν θα γίνει ποτέ Παράδεισος, γιατί ποτέ δεν θα την κατοικήσουν άγγελοι. Θα την κατοικούν πάντα άνθρωποι και θα την κυβερνούν πάντα «υπεράνθρωποι», η πηγή όλων των ανομιών και των ανοησιών, μη αποκλειόμενης και της Ποίησης.

Ο Έρενμπουργκ το έζησε αυτό. Το είδε παντού όπου ταξίδεψε. Να γιατί δεν γέλασε, δεν τραγούδησε, μπορεί ούτε και να μοιρολόγησε. Πόνεσε όμως πολύ. Γιατί αυτός πείστηκε από πρώτο χέρι, ότι εκείνοι που τάχθηκαν για να ερμηνεύσουν τη θεωρία και να οδηγήσουν την ανθρωπότητα, έζησαν ερήμην των ανθρώπων, κλεισμένοι σε ένα στυγνό Υπερπέραν και κατεχόμενοι από ένα θηριώδη γιγαντισμό που συνέθλιψε μέχρι πνιγμού τις ψυχές των ανθρώπων.

Ο Έρενμπουργκ δεν απατήθηκε. Δεν φενακίστηκε, υπόφερε μόνο. Γιατί έκανε τον άθλο να ανακαλύψει ότι τύραννοι δεν είναι μόνο εκείνοι που φορούν χλαμύδες και ιεροεξεταστικές τηβέννους, αλλά κι εκείνοι που φορούν απλά αμπέχονα. Κι ότι οι τύραννοι δεν φυτρώνουν μόνο σ’ ορισμένες περιοχές του κόσμου κι ούτε έχουν ορισμένα χρώματα. Είδε και πείστηκε βαθιά ότι όλες οι τυραννίες, όλων των χρωμάτων, έχουν τα χαρακτηριστικά της μιας και μόνης τυραννίας: Του στραγγαλισμού των ανθρώπων από απάνθρωπους».

Μενέλαος Λουντέμης, «Ο Εξάγγελος – Άγγελος Σικελιανός»

στρατόπεδα συγκέντρωσης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

«Ασφαλώς δεν είμαστε καθόλου ενθουσιασμένοι από το γερμανικό φασιστικό καθεστώς. Αλλά εδώ δεν πρόκειται να θέσουμε υπό κατηγορία αυτό το φασισμό για τον σημαντικό λόγο ότι στην Ιταλία λόγου χάριν, δεν εμπόδισε την Σοβιετική Ένωση να αποκαταστήσει με αυτήν τη χώρα εξαίρετες σχέσεις!».

Από ομιλία του Στάλιν το 1934 στο 17ο Συνέδριο του Κ.Κ.Σ.Ε.

Η ΚΥΡΙΑΡΧΗ ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, μετά απ’ τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο παρουσιάζει τον Ι. Στάλιν ως τον πρωτεργάτη της νίκης ενάντια στο φασισμό. Σε πολλά κείμενα παρουσιάζεται ως o διορατικός ηγέτης που εμπνεύστηκε το σύμφωνο μη-επίθεσης ανάμεσα στην Ε.Σ.Σ.Δ. και τη Ναζιστική Γερμανία, εξασφαλίζοντας τον απαραίτητο χρόνο για την αναγκαία πολεμική προετοιμασία της χώρας του. Ακόμα και ο αποδεδειγμένος διωγμός, η ιστορικά επιβεβαιωμένη εξόντωση κάθε διαφορετικής φωνής στο εσωτερικό του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης (Κ.Κ.Σ.Ε.) που αμφισβητούσε την στρατηγική του, καθαγιάζεται υπό το γεγονός της τελικής νίκης στα πεδία των μαχών. Μάλιστα ορισμένοι οι οποίοι εμπνέονται, σήμερα, από την πολιτική και τη ρητορική του Στάλιν, λένε πως οι «αντιπολιτευόμενοι», οι διαφωνούντες δηλαδή με τη τακτική που είχε χαράξει ο ηγέτης του Κ.Κ.Σ.Ε., σε εθνικό και διεθνές επίπεδο: «…ήταν η 5η φάλαγγα των Ναζί κι έπρεπε να εξολοθρευτούν… Αυτό το υποτιθέμενο έγκλημα του Στάλιν δεν ήταν τίποτα άλλο παρά το τσάκισμα των μηχανισμών υπονόμευσης του σοβιετικού κράτους και η υπεράσπιση του σοσιαλισμού, με δεδομένο τον επερχόμενο πόλεμο».2

Θα ήθελα σε αυτό το σημείο να κάνω μια αναγκαία διευκρίνιση, ώστε να ξεκαθαρίσουμε εξαρχής ένα ζήτημα. Ζούμε σε μία περίοδο που συχνά επιχειρείται μία προσπάθεια εξίσωσης του ναζισμού και του κομμουνισμού με σκοπό την αποενοχοποίηση του φασισμού για τα εγκλήματά του. Είναι γνωστό εξάλλου ότι στη Γερμανία υπάρχει διαμάχη για το σκοτεινό της παρελθόν. Η περίφημη αποναζιστικοποίηση δεν προχώρησε σε βάθος και με εξαίρεση κάποιες από τις κορυφές τις ναζιστικής ιεραρχίας αλλά και αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους για τον φύρερ στα πεδία των μαχών, ο βασικός πυρήνας της ναζιστικής κρατικής μηχανής έμεινε άθικτος…

[…] Το καλοκαίρι του 1986 ο Ερνστ Νόλτε δημοσίευσε ένα άρθρο στην εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung. Εκεί θα βρούμε να αναπτύσσονται τα επιχειρήματα μιας  «νέας» ιστορικής οπτικής. Το νόημά της συμπυκνώνεται στο εξής: Συμψηφισμός εγκλημάτων για να αντισταθμιστεί η ναζιστική φρίκη. Ο Νόλτε «αθώωνε» ουσιαστικά τους ναζί για τις γενοκτονίες και τα φρικιαστικά εγκλήματα, καθώς παρουσίαζε αυτές τις πρακτικές της Γερμανίας ως… άμυνα! «Είναι καιρός να σταματήσουμε να επαναλαμβάνουμε τις συζητήσεις περί ενοχής των Γερμανών, τουλάχιστον γιατί αυτό αποτελεί συνέχεια του τρόπου σκέψης των ναζί, που είχαν πείσει τον εαυτό τους για την ενοχή των Εβραίων», έγραφε σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα. Κάπως έτσι προέκυψαν οι συνδέσεις διαφόρων γενοκτονιών και η σχετικοποίησή τους, έτσι που – φαινομενικά – να μειώνεται το ιστορικό φορτίο της καταστροφής που προξένησε το ναζιστικό γερμανικό καθεστώς. Ο ναζισμός, όμως, ήταν και παραμένει το μόνο πολιτικό ρεύμα που είχε και έχει ως θέση αρχής την γενοκτονία λαών και εθνοτήτων, τη φυσική εξόντωση, την εξολόθρευση των πολιτικών του αντιπάλων. Είναι το μόνο καθεστώς που είχε ως θέση του την γενοκτονία των «φυλετικά κατώτερων λαών», θέσεις τις οποίες και εφάρμοσε σε μαζική κλίμακα.

«Αντί να αποκλείσουν το Τρίτο Ράιχ από το ιστορικό συνεχές, οι συντηρητικοί εκπρόσωποι του επαγγέλματός μας τείνουν προς τον συμψηφισμό και τη σχετικοποίηση», γράφει πολύ σωστά ο ιστορικός Χανς Μόμσεν. Στη μεταπολεμική Γερμανία η κυρίαρχη αφήγηση της ιστορίας φόρτωνε τις ευθύνες της ναζιστικής φρίκης προσωπικά στον Χίτλερ και στο ηγετικό επιτελείο του ναζιστικού κόμματος. Από την άλλη πλευρά οι πρόεδροι της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, σαν τον Βίλλυ Μπραντ, γονάτιζαν μπροστά στο μνημείο του γκέτο της Βαρσοβίας. Το Άουσβιτς και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης μετατρέπονταν σε μουσεία της μνήμης. Αργότερα όμως τα πράγματα άλλαξαν. Το συντηρητικό ρεύμα που πέρασε από την οικονομία και στην πολιτική, έπληξε και την ιστορική έρευνα. Έτσι αρκετοί επεδίωξαν τον συμψηφισμό και την περίφημη σχετικοποίηση, στην οποία αναφερθήκαμε και προηγουμένως. Η αναθεώρηση της ιστορίας ακολούθησε τις αλλαγές στο επίσημο δόγμα της εξωτερικής πολιτικής της Γερμανίας ως συνέπεια της ενίσχυσης της θέσης της στο διεθνές περιβάλλον μετά από την ενσωμάτωση της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Παρόλα αυτά αναπτύχθηκαν ισχυρές αντιστάσεις μέσα στη γερμανική επιστημονική κοινότητα, όπως του ιστορικού Ντάνιελ Γκόλντχαγκεν, που υπενθυμίζει στους Γερμανούς ότι οι σφαγές στο Ανατολικό Μέτωπο, οι σφαγές στην Ελλάδα, στην Πολωνία και αλλού, η προετοιμασία και η εκτέλεση του Ολοκαυτώματος, η λειτουργία των στρατοπέδων συγκέντρωσης κοντά σε κατοικημένους τόπους όπου μπορούσε κανείς να μυρίσει τις ανθρώπινες σάρκες που καίγονταν στα κρεματόρια, δεν ήταν έργο μεμονωμένων φονιάδων ή κάποιων διεστραμμένων αξιωματικών των ΕΣ-ΕΣ αλλά προϋπέθεταν τη συνεργασία μεγάλων τμημάτων του στρατού, της Βέρμαχτ, αλλά και τμημάτων του πληθυσμού.

Το ολοκαύτωμα εναντίον των Εβραίων, αλλά και συνολικά τα ναζιστικά εγκλήματα δεν ήταν αντίποινα. Ήταν προδιαγεγραμμένα εγκλήματα από τη φασιστική ιδεολογία την οποία προωθούσε η Βέρμαχτ και τα ΕΣ-ΕΣ. Δεν ήταν παρασπονδίες της ιστορίας που δήθεν προκλήθηκαν από κάποιους τυχαίους παράγοντες, αλλά επιδίωξη μελετημένη, που βασίστηκε στη θέση αρχής του ναζιστικού κόμματος περί κατώτερων και ανώτερων φυλών. Αντίστοιχες, όμως, ήταν οι πρακτικές και στα πεδία των μαχών. Σφαγιασμοί αμάχων και γυναικόπαιδων, σφαγιασμοί αιχμαλώτων, κανένας σεβασμός στους διεθνείς νόμους που ρύθμιζαν το δίκαιο του πολέμου, βιασμοί, λεηλασίες, ανείπωτες καταστροφές που ούτε οι πιο βάρβαρες στρατιές, οι οποίες πέρασαν από ετούτο τον πλανήτη στο διάβα του χρόνου, δεν μπορούν να φτάσουν. Με δυο λόγια μέσα σε ένα πολύ μικρό διάστημα, για τα δεδομένα του ιστορικού χρόνου, η δράση των Γερμανικών φασιστικών στρατευμάτων και των συνεργατών τους εξασφάλισε στον κόσμο ανυπολόγιστη φρίκη και απίστευτη κτηνωδία.

Νταχάου7

Το 1930, ο ιδεολογικός υπεύθυνος των ναζί, Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ έγραφε, στο βιβλίο του «Ο μύθος του 20ου αιώνα» ότι: «η φυλετική προστασία, η φυλετική πειθαρχία και η φυλετική υγιεινή είναι απαραίτητες απαιτήσεις μιας καινούργιας εποχής». Τρία χρόνια μετά, ο Χίτλερ είναι καγκελάριος και ένας από τους πρώτους νόμους που μπαίνει σε εφαρμογή από το καθεστώς αφορά «την… πρόληψη κληρονομικών ασθενειών στις νέες γενιές». Αυτός ο νόμος προέβλεπε: την αναγκαστική στείρωση των ανθρώπων που έχουν διαγνωστεί από τους γιατρούς του καθεστώτος ως «εκ γενετής σχιζοφρενείς, μανιοκαταθλιπτικοί, φρενοβλαβείς ή πάσχουν από βαρύ αλκοολισμό!». Συγχρόνως καθιερώθηκε η αναγκαστική καταγραφή, σε ειδικές λίστες, των ανθρώπων που ταξινομούσαν οι εντεταλμένοι ψυχίατροι γι’ αυτό το σκοπό. Οι ιστορικοί υπολογίζουν ότι συνολικά 200.000 – 350.000 άνθρωποι υπέστησαν αναγκαστική στείρωση με βάση αυτό το νόμο, αν και οι αριθμοί μπορεί να είναι αρκετά μεγαλύτεροι, καθώς οι ναζί φρόντισαν να καταστρέψουν μεγάλο μέρος των σχετικών αρχείων πριν αυτά πέσουν στα χέρια των συμμαχικών στρατευμάτων. Σε μικρό χρονικό διάστημα τα ιδρύματα ψυχικής υγείας εγκαταλείφθηκαν και αναγκάστηκαν να υπολειτουργούν κάτω από τις συνεχείς περικοπές. Οι τρόφιμοι, ουσιαστικά, καταδικάστηκαν σε θάνατο από ασιτία, αρρώστια και εξάντληση. Και μιλάμε, μόλις, για το 1935. Την ίδια χρονιά ο Χίτλερ ανακοινώνει στο κομματικό συνέδριο των ναζί, ότι θα προχωρήσει σε «Πρόγραμμα Ευθανασία», γεγονός που δεν έμεινε στα χαρτιά. Γνωστό είναι σήμερα ότι «περίπου 5.000 παιδιά έπεσαν θύματα αυτής της επιχείρησης, η οποία παρέμενε μυστική, και συνεχίστηκε ως το τέλος του πολέμου. Το μυστικό διάταγμα που θεσπίστηκε από τον Χίτλερ, προχρονολογήθηκε εκ των υστέρων για την 1/9/1939, την χρονική στιγμή του αιφνιδιαστικού πολέμου, κατά της Πολωνίας. Σ’ αυτό αναφερόταν: «Ο προϊστάμενος του Ράιχ (για τα θέματα αυτά) Bouhler και ο ιατρός Brandt (ο προσωπικός γιατρός του Hitler) έχουν εντολή να διευρύνουν υπευθύνως την εξουσιοδότηση σε συγκεκριμένους γιατρούς που ορίζονται ονομαστικά έτσι ούτε να μπορεί να απονεμηθεί σε ανίατους ασθενείς κατά την ανθρωπίνως δυνατή ορθή κρίση, με κριτική εκτίμηση της κατάστασής τους, ο χαριστικός θάνατος… Οι δολοφονικές ενέργειες σχεδιάζονταν και οργανώνονταν συστηματικά. Μπορούν να θεωρηθούν πρόδρομοι των μετέπειτα εφαρμοσθεισών εκστρατειών εξολόθρευσης των Εβραίων, πολιτικών της αντιπολίτευσης, τσιγγάνων και ομοφυλόφιλων».¹

Στις μέρες μας, καθώς ζούμε την αναβίωση του φασισμού, πολλοί επιστήμονες, ιστορικοί, διανοούμενοι και άλλοι άνθρωποι, μοιάζουν να ξεχνούν πως οι ιδεολογίες του κομμουνισμού και του φασισμού έχουν τελείως διαφορετικούς στόχους. Άλλοι μοιάζουν να ξεχνούν πως ο φασισμός, εκτός από την πολιτική του έκφραση – τα εγκλήματα του ναζισμού, τις οργανώσεις και τις συμμορίες που ορκίζονται στον Χίτλερ – έχει και μία άλλη όψη. Τον καταναγκασμό, την επιβολή, το κατευθυνόμενο ψέμα, τη σπίλωση και τη συκοφαντία. Ο φασισμός μπορεί να κατοικεί σε ενέργειες ηγετών αστικών δημοκρατικών κομμάτων ή ακόμα και κομμουνιστικών… 

©2017, Χρήστος Τσαντής, Εκδόσεις Ραδάμανθυς

  1. Jurgen Armbruster, Μετάφραση: Ελένη Παυλίδου Επιμέλεια: Αλίκη και Μιχάλης Πολέμης. «Η ιστορία της Ψυχιατρικής στη διάρκεια του Ναζισμού». Περιοδικό της Επιστημονικής Ένωσης του ΨΝΑ, Τετράδια Ψυχιατρικής τεύχος 47, Αφιέρωμα: «Ψυχιατρική και Φασισμός», Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβρης 1994.


Για παραγγελίες του βιβλίου συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας ή καλέστε στο 6983 091058

Δωρεάν αποστολή & Δωρεάν αντικαταβολή σε Ελλάδα και Κύπρο.

Τιμή βιβλίου 10,90 ευρώ (περιέχει και το ΦΠΑ)

«Είναι λοιπόν απαραίτητο να ξέρουμε, γιατί αυτό που συνέβη μπορεί να ξανασυμβεί. Οι συνειδήσεις μας μπορεί να δελεασθούν και να εξαπατηθούν και οι δικές μας. […] Πρέπει, λοιπόν, να δυσπιστούμε απέναντι σε αυτούς που προσπαθούν να μας πείσουν με μέσα διαφορετικά από τη Λογική, δηλαδή στους χαρισματικούς ηγέτες. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί πριν εμπιστευτούμε σε άλλους την κρίση και τη βούλησή μας. […] Είναι καλύτερα να απαρνηθούμε τις αλήθειες των προφητών, ακόμα και αν μας ενθουσιάζουν με την απλότητα και τη λάμψη τους, ακόμα κι αν μας φαίνονται βολικές γιατί δεν έχουν κανένα κόστος. Είναι καλύτερα να ικανοποιούμαστε με τις πιο μετριόφρονες και λιγότερο ενθουσιαστικές αλήθειες, αυτές που κατακτούμε με κόπο, σιγά-σιγά, χωρίς παρεκκλίσεις, με τη μελέτη, το διάλογο και τη σκέψη και τις οποίες μπορούμε να επαληθεύσουμε και να εξηγήσουμε».  Πρίμο Λέβι

Από την εθνικιστική έξαρση του μεσοπόλεμου, στην αναβίωση του φασισμού και στη σύγχρονη εθνικιστική υστερία 

Στα «Καθρεφτίσματα» παρακολουθούμε – μέσα από ιστορικές πηγές και ντοκουμέντα που είχαν μείνει χρόνια στο παρασκήνιο των γεγονότων – την κατάρρευση του πολιτισμού, την άνοδο των ναζί στη Γερμανία. Τα συμβάντα που σηματοδότησαν τη ματαίωση της Οκτωβριανής Επανάστασης, στη δεκαετία του 1930. Το συσχετισμό των γεγονότων, το παρασκήνιο συμφώνων και «διπλωματικών ελιγμών».

Στα «Καθρεφτίσματα» μένουμε μακριά από ανιστόρητες θεωρίες εξίσωσης των ιδεολογιών. Στεκόμαστε απέναντι στις «προφητείες», στα τσιτάτα και στις «αιώνιες αλήθειες». Διαβάζουμε την Ιστορία πίσω από την κυρίαρχη αφήγηση.


 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s