Μορφές της Ιστορίας

ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΛΛΕΡΓΗΣ

Ένας πρωτοπόρος κοινωνικός αγωνιστής

Συμπλοκές στη Σπλάντζια

Μάχες στη Σπλάντζια-Χανιά

Ο Σταύρος Καλλέργης γεννήθηκε το 1865 στο Χουμέρι Μυλοποτάμου (Ρέθυμνο), της Κρήτης. Τα παιδικά του χρόνια σημαδεύτηκαν από τα γεγονότα και τον απόηχο της Κρητικής επανάστασης του 1866, της μεγάλης αυτής μάχης που έδωσαν οι Κρητικοί για την Ελευθερία. Η οικογένειά του ήταν επικηρυγμένη από τους Τούρκους κι, όπως πολλοί ακόμα πρόσφυγες, αναγκάστηκε να μετακινηθεί στην Αθήνα. Εκεί ολοκλήρωσε το σχολείο και σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο.

Η ζωή του Καλλέργη είναι μία συνεχής διαπάλη με φίλους, συντρόφους κι εχθρούς! Η κοινωνία μοιάζει με ένα καζάνι που βράζει και η ανέχεια αγκαλιάζει πλατιές λαϊκές μάζες. Στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές χώρες της Ευρώπης εκείνη την περίοδο κερδίζουν έδαφος οι σοσιαλιστικές ιδέες, αρχικά σε ομάδες φοιτητών, ενώ σιγά-σιγά απλώνονται και στους εργαζόμενους.

Ο Καλλέργης θα αναδειχθεί σε έναν από τους πρωτοπόρους σοσιαλιστές στην Ελλάδα. Συγκεντρώνει γύρω του έναν πυρήνα συμφοιτητών με τους οποίους εκδίδει την εφημερίδα «Ελευθερία», ενώ αμέσως μετά θα οργανώσει μαζί με σπουδαστές του Πολυτεχνείου τον πρώτο Σοσιαλιστικό Σύλλογο στην Ελλάδα. Ο σύλλογος στα 1890 έχει φτάσει τα διακόσια μέλη και εκδίδει το «Σοσιαλιστή», μια δεκαπενθήμερη εφημερίδα, που μοιραζόταν δωρεάν σε περίπου δύο χιλιάδες ανθρώπους.

οι δύο γάιδαροιΤην ίδια περίοδο κυκλοφορεί και το «Άρδην» του Πλάτων Δρακούλη και οι σοσιαλιστικές ομάδες της εποχής προσπαθούν να έρθουν σε συνεννόηση και συνεργασία, κάτι που τελικά θα γίνει αλλά χωρίς να εκλείψουν οι μεταξύ τους διαφωνίες, οι οποίες οδήγησαν στη διάσπασή τους το 1894. Ως εκείνη τη στιγμή είχαν απλώσει τη δράση τους σε περιοχές που συγκέντρωναν βιοτεχνίες και βιομηχανίες που απασχολούσαν έναν σημαντικό αριθμό εργαζομένων, ανάμεσά τους ο Πειραιάς, το Λαύριο, η Πάτρα, η Σύρα και το Αίγιο.

Ο Σταύρος Καλλέργης ήταν ο οργανωτής του πρώτου – και ενωτικού – γιορτασμού της Εργατικής Πρωτομαγιάς στην Αθήνα. Ο ίδιος μίλησε και στη μαζική συγκέντρωση που οργανώθηκε στο Στάδιο κάτω από το άγρυπνο βλέμμα της αστυνομίας. «Ποιοί είμαστε και τί θέλουμε;» είπε ο Καλλέργης. «Είμαστε Σοσιαλιστές και θέλουμε επί του παρόντος τη βελτίωση της θέσης των εργατών και τη διάδοση της θέσης για την ολοκληρωτική χειραφέτησή τους στο μέλλον».

Αιτήματα διατυπωμένα 120 χρόνια πριν

Το ψήφισμα που εγκρίθηκε στη Πρωτομαγιάτικη συγκέντρωση του 1894 έχει διαχρονική αξία και σημασία, καθώς διαπιστώνει κανείς εύκολα την οπισθοδρόμηση που έχει συντελεσθεί στα 2015, αφού αιτήματα διατυπωμένα 120 χρόνια πριν, ηχούν και σήμερα επίκαιρα στα αυτιά μας: 

Σήμερα τη 1η Μάη 1894… ψηφίζουμε τα εξής: 

α) Την Κυριακή να κλείνουν τα καταστήματα για όλη την ημέρα και οι εργάτες να αναπαύονται.

β) Οι εργάτες να εργάζονται επί 8 ώρες την ημέρα και να απαγορευθεί η εργασία στους ανηλίκους.

γ) Να απονέμεται σύνταξη σε όσους δεν μπορούν να συντηρήσουν τις οικογένειές τους εξαιτίας της εργασίας τους.

δ)  Να καταργηθούν οι θανατικές εκτελέσεις.

ε) Να καταργηθεί η προσωποκράτηση για χρέη

ΒουλήΤο ψήφισμα αυτό ο Καλλέργης επεδίωξε να το παραδώσει στη Βουλή αλλά ακολούθησαν διάφορα επεισοδιακά όσο και τραγελαφικά περιστατικά, τα οποία τον οδήγησαν από τη Βουλή στα κρατητήρια της αστυνομίας. Κατά τη διάρκεια της ανάκρισης ο αξιωματικός που είχε το γενικό πρόσταγμα τον ρώτησε «Ποιά είναι η πατρίδα σου;» για να πάρει την εξής απάντηση από τον Σταύρο Καλλέργη: «Γεννήθηκα στο Χουμέρι Μυλοποτάμου της Κρήτης αλλά εμείς οι σοσιαλιστές  έχουμε όλο τον κόσμο πατρίδα και όλοι οι άνθρωποι είναι αδελφοί μας». Γι’ αυτή την απάντηση τιμωρήθηκε με 12 μέρες φυλακή, ενώ κρατήθηκε συνολικά δύο μήνες με την κατηγορία της στάσης. Η εφημερίδα «Σοσιαλιστής» έκλεισε με απόφαση της αστυνομίας, ενώ την ίδια τύχη είχε και η απόπειρα έκδοσης ενός νέου φύλλου.

Ο Καλλέργης εγκαταλείπει την Αθήνα

Νέες διαφωνίες και διώξεις οδηγούν τον Καλλέργη στην απόφαση να φύγει στο εξωτερικό. Έτσι θα βρεθεί στη Γαλλία, όπου θα εργαστεί προσωρινά, με τη βοήθεια Ελλήνων σοσιαλιστών του Παρισιού. Στη Γαλλία θα γνωρίσει το Εμίλ Ζολά, τον Ζαν Ζορές, τον Κροπότκιν και άλλους. Δυο χρόνια μετά θα επιστρέψει στην Αθήνα αλλά και πάλι οι έριδες, κυρίως με τον Δρακούλη, οι γκρίνιες και οι διχογνωμίες ανάμεσα στους πρώτους οπαδούς του Σοσιαλισμού, θα τον οδηγήσουν να εγκαταλείψει και πάλι την πρωτεύουσα, για να επιστρέψει στην Κρήτη.

το πογκρόμ των Τούρκων

το πογκρόμ των Τούρκων

Η Κρήτη εκείνη την περίοδο βράζει και πάλι. Ο Σουλτάνος έχει εξαπολύσει ένα νέο δολοφονικό πογκρόμ αλλά αυτή τη φορά η αντίσταση είναι πιο καλά οργανωμένη και το ρεύμα της επανάστασης αγκαλιάζει ολόκληρο το νησί, ενώ έχει προκαλέσει σοβαρές αντιθέσεις στο μπλοκ των ισχυρών δυνάμεων της εποχής.

Ο Καλλέργης πήρε μέρος στις μάχες και πολέμησε τους Τούρκους. Το 1898 κι ενώ η Κρήτη εκκενώνεται από τις τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις και η εποχή της Οθωμανικής κυριαρχίας στο νησί οδεύει προς το οριστικό της τέλος, ο Καλλέργης επιστρέφει στην Αθήνα, όπου προσπαθεί και πάλι να δημιουργήσει σοσιαλιστική κίνηση. Η αντιπαράθεσή του με τον Δρακούλη καλά κρατεί και ο ίδιος, για να βιοποριστεί, ανοίγει ένα μαγαζί με «Προϊόντα της Κρήτης» (σύμφωνα με άρθρο του Γιάννη Κορδάτου στην Αυγή το 1954).

Ούτε οι σοσιαλιστικοί όμιλοι ούτε και το μαγαζί στην Αθήνα θα έχουν αίσιο τέλος. Ο ίδιος θα επιστρέψει εκ νέου στην Κρήτη όπου και θα αγωνιστεί από εκεί πλέον για τη διάδοση των ιδεών του. Πήρε μέρος στα κοινά, παντρεύτηκε κι έζησε φτωχικά, καθώς η περιουσία του είχε χρησιμοποιηθεί για τον αγώνα του. Πέθανε στην Κρήτη το 1926 φτωχός, τίμιος και με καθαρή τη συνείδηση. 

Χρήστος Τσαντής

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s