Επανάσταση του 1821

Απόσπασμα από το βιβλίο του Α. Σταυρόπουλου-Πορτραίτα Ηρώων, ιστορία και θρύλος, Π. Π. Γερμανός- Γράφτηκε στο Αίγιο το Μάιο του 1930

Επιμέλεια: Χρήστος Τσαντής

Χρήστος Τσαντής«Η κριτική των αδυναμιών των ηρώων είναι καθήκον ιερό απέναντι στην ιστορία… Ο Συγγραφεύς»

Μια θερμή ημέρα του μηνός Ιουνίου του 1778, ένα παιδάκι κοιμάται ξαπλωμένο, κάτω από πυκνόφυλλο πλάτανο, έξω στα χωράφια, που είναι κοντά στη Δημητσάνα…

Ο μικρός Γιώργος Γκόζιας είναι ένας από τους ήρωες αυτούς, που αργότερα θα πρωταγωνιστήσει στο Ελληνικό Δράμα, με το όνομα Π. Πατρών Γερμανός.
Η Δημητσάνα, η ένδοξη πατρίδα τόσων ηρώων και τόσων λογίων, είναι κατά τους χρόνους εκείνους το μοναδικό πνευματικό κέντρο της Πελοποννήσου. Έχει ανώτερο σχολείο και δασκάλους ξακουσμένους
Στο περίφημο λοιπόν σχολείο της Δημητσάνας ο μικρός Γκοζόπουλος, διδάχθηκε από τον Αγάπιο Λεονάρδο «τα εκκλησιαστικά» και τη «θύραθεν παιδείαν». Ακολουθεί το διάσημο δασκαλό του στο Άργος, μαθαίνει εκεί Γαλλικά και ιστορία και χειροτονείται, σχεδόν αμέσως, Διάκος του Ναυπλίας Ιακώβου υπό το όνομα Γερμανός…
Αλλά ούτε η αγάπη του επισκόπου του ούτε η βαθειά προς αυτόν υποχρέωσή του μπορούν να συγκρατήσουν στο μικρό αυτό ορίζοντα του Άργους την αδάμαστη φιλοδοξία του νεαρού κληρικού.
Εγκαταλείπει κρυφά, ένα πρωί και «γέροντα» και «δασκάλους» και δια μέσου της Ύδρας καταφεύγει στην Ασία. Κάποιο πνεύμα τυχοδιωκτισμού, αριβισμού ή βουλή της θείας Προνοίας τον σπρώχνουν κοντά στον Γρηγόριο της Σμύρνης…
Έξαρχος στην Πελοπόννησο κατά την πρώτη Πατριαρχεία του Γρηγορίου, διασώζει με σοφή και πολύμοχθη εργασία τα καταπατημένα προνόμιά της και γυρίζει στην Πόλη, για να παρακολουθήσει το Γρηγόριο στην εξορία του Άθω.
Το αίσθημα της ευγνωμοσύνης φαίνεται να κυριαρχεί για μια στιγμή της ακοίμητης φιλοδοξίας, που κατακαίει αδιάλειπτα την ισχυρή αυτή ιδιοσυγκρασία. Μόνος, είτε με τη συγκατάθεση του Γρηγορίου, ξαναγυρίζει ύστερα από λίγους μήνες στην Πόλη. Το Πατριαρχείο και το Φανάρι τον τραβούν ακαταμάχητα. Τον ξαναβρίσκουμε σε λιγάκι, δάσκαλο στη μεγάλη Φαναριώτικη οικογένεια Μάνου και ευθύς αμέσως Διάκο του Συνοδικού Ιωακείμ…
Χρήστος ΤσαντήςΈνας χρόνος πέρασε και η ώρα σήμανε. Ο Κυζίκου Ιωακείμ, γέρος και άρρωστος, παραιτείται υπέρ αυτού αλλά ο θρόνος του είναι τριτοβάθμιος και ο Κανόνας του Πατριαρχείου αδυσώπητος. Μόνο με την προαγωγή του αρχαιότερου θα συμπληρωθεί ο κενωθέν θρόνος. Οι φίλοι και θαυμαστές του Γερμανού ιεράρχες, μεταθέτουν τότε, τον Π. Πατρών Μακάριο, στο θρόνο της Κυζίκου και ο Γερμανός χειροτονείται θριαμβευτικά, την 25η Μαρτίου 1806 Μητροπολίτης Π. Πατρών…
Είναι Μάιος του 1807, όταν ο τριακονταετής Μητροπολίτης αποβιβάζεται στην Πάτρα, για να κατακτήσει εντός ολίγου απεριόριστο το σεβασμό και την εκτίμηση Ελλήνων και Τούρκων. Προστατεύει τους Χριστιανούς κατά της αυθαιρεσίας των τυράννων και αφοπλίζει τους τελευταίους, με την αξιοπρέπεια και τη γενναιοδωρία του. Περιστέλλει τις καταχρήσεις των Τούρκων υπαλλήλων, με έντονες αναφορές και με γενναία φιλοδωρήματα, όταν η ανάγκη το καλεί.
Απειλεί και πληρώνει. Είναι το δόγμα της Σχολής του Φαναρίου, όπου ο Γερμανός δεν σπούδασε ματαίως.
Γεννημένος πολιτικός, χρησιμοποιεί το κύρος του για να συνδέσει άρρηκτα προς εαυτόν και αλλήλους τους χωρισμένους προεστούς της Πελοποννήσου και από τότε χρονολογείται η παροιμιώδης φιλία των δύο «Ανδρέηδων» και ο στενός δεσμός όλων με τον Θάνο Κανακάρη, τον Σισίνη, τον Πετρόμπεη τον Νοταρά, τον Δεληγιάννη.
Με την ενέργεια αυτή, διαγράφεται σαφώς, το πρώτο πολιτικό κόμμα στη νέα Ελλάδα, με σκοπό τη βελτίωση της τύχης του έθνους και με αρχηγό τον Γερμανό.
Τα καθήκοντα του Συνοδικού διακόπτουν για τέσσερα χρόνια τη δράση του στην Πελοπόννησο. 2 Ιανουαρίου του 1819 επιστρέφει στην Πάτρα. Η υποδοχή του, υπήρξε θρίαμβος αρχηγού…
Η μεγάλη στιγμή πλησιάζει. Όλοι οι παράγοντες της ελληνικής επανάστασης έχουν συντελεσθεί. Η ιδέα του «εθνικού κινήματος» έχει ωριμάσει και το ονειροπόλημα των τριών εμποροϋπαλλήλων της Οδησσού έχει μεταβληθεί σε πελώρια πραγματικότητα…
Μόνο οι «κοτζαμπάσηδες» και οι ανώτεροι κληρικοί μένουν έξω από το γενικό συναγερμό των Δυνάμεων του Έθνους, που επιχειρεί η Εταιρεία των Φιλικών.
Φοβούνται την υπερβολική τους σύνεση και τις υλικές και ηθικές ωφέλειες, που έχουν ως δημογέροντες και προεστοί…
Η είσοδος του Γερμανού στην εταιρεία σημειώνει σταθμό σημαντικότατο, στο έργο της κατά την Πελοπόννησο. Προσηλυτίζει αυτοπροσώπως τους σπουδαιότερους παράγοντες της χώρας, διενεργεί σοβαρές εισφορές, τακτοποιεί κατά το δυνατόν τις Εταιρικές αταξίες και διεξάγει νικηφόρα την περίφημη διπλωματική μονομαχία του με τον Αρμοστή των Ιονίων Θωμά Μέιτλαντ.
Με τη βοήθεια του Ρώσου πρόξενου Ι. Βλασσόπουλου και του θαυμαστού εκείνου διερμηνέα του Ι. Παπαρρηγόπουλου, εκτελεί με μαεστρία Μετερνίχιο, το μέγα πολιτικό σχέδιο της συγκρατήσεως του παμπόνηρου Σατράπη των Ιωαννίνων, σε μετέωρη κατάσταση μέχρι το πέρας της προπαρασκευής και τον σπρώχνει επί τέλους στη γνωστή ανταρσία του κατά της Πύλης, η οποία τόσες υπηρεσίες προσέφερε στην αρχή του αγώνα μας.
Ο Μέιτλαντ πληροφορημένος άριστα περί των τεκταινόμενων, ψαρεύει αδιάκοπα στα θολά νερά. Άλλοτε σε συνεννόηση με τον Αλή, άλλοτε στρατολογώντας διά του Παϊμπουήμ Αρματολούς και άλλοτε προδίνοντας στην Πύλη, την ύπαρξη και τις ενέργειες των Φιλικών, εξυπηρετεί απώτερους σκοπούς της Αγγλικής πολιτικής στην Ελλάδα
ΠαπαφλέσσαςΚατά την εποχή εκείνη νέος παράγων εισέρχεται στη σκηνή του Αρχόμενου Δράματος. Είναι ο απεσταλμένος του Υψηλάντη Γρηγόριος Δικαίος, ο επιλεγόμενος Παπαφλέσσας.
Παράτολμος, ριψοκίνδυνος και αποφασιστικός ο ηρωικός Αρχιμανδρίτης, περιτρέχει την Πελοπόννησο και κρατώντας στα Άγια χέρια του το Δαυλό της Ελευθερίας, ανάβει απέραντη πυρκαγιά, από άκρη σε άκρη της σκλαβωμένης χώρας, πυρκαγιά που δεν θα μπορέσουν να σβήσουν ούτε η σύνεση ούτε οι πολιτικές επιφυλάξεις των προεστών και των Αρχιερέων.
Ένας τέτοιος επαναστατικός οργασμός δεν μπορεί να διαφεύγει επ’ άπειρο την προσοχή των Τούρκων…
Ανήσυχος ο Γερμανός συγκαλεί την περίφημη μυστική Συνέλευση της Βοστίτσας και την 26η Ιανουαρίου 1821 συνέρχονται στο Αίγιο, στο σπίτι του Παναγ. Δεσποτόπουλου, οι προσκληθέντες προεστοί.
Η Συνέλευση αυτή είναι υψίστης πολιτικής σημασίας. Είναι η πρώτη Εθνική Συνέλευση των Ελλήνων, που ο Γερμανός αντιτάσσει κατά των παραβόλων ενεργειών των Φιλικών και ενώπιων των σοβαρών και πολύπειρων εκείνων ανθρώπων, καλείται ο Δικαίος ν’ απαντήσει ρητώς στα πέντε ερωτήματα του Γερμανού.
Ερωτήματα δεινά και σπουδαία, στα οποία ο Δικαίος, που δεν έχει παρά μόνο τη φλόγα της ψυχής του να προσφέρει, δυσκολεύεται να απαντήσει. Ιταμές και αόριστες οι απαντήσεις του, δεν κρίθηκαν επαρκείς και η Συνέλευση προτάσσει του Γερμανού συνοψίσαντος την κατάσταση στις έντεκα ιστορικές προτάσεις του, αποφαίνεται περί αναβολής του κινήματος. Πολιτική καθαρά καιροσκοπική.
Ιδού το καταστάλαγμα της δραματικής εκείνης συνεδριάσεως:
«Να καταγραφούν οι εισφορές, να μην κινηθεί πρώτη η Πελοπόννησος, να εξιχνιασθούν οι διαθέσεις του Αυτοκράτορα της Ρωσίας, να εξετασθούν οι διαθέσεις των Νήσων, ν’ αρνηθούν την είσοδο στην Τριπολιτσά, όπου τους καλεί η διοίκηση και προ παντός ο Δικαίος ν’ αναχωρήσει εις τα ίδια και να ησυχάσει».
Ψυχή φιλόδοξη και αυταρχική ο υπερήφανος Μητροπολίτης, δεν μπόρεσε ποτέ του να εννοήσει τον ταπεινό Αρχιμανδρίτη, που διαρκώς συναντούσε μπροστά του.
Η σοβαρή και συγκρατημένη διάθεση του Γερμανού, βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το φλεγόμενο εκείνο ηφαίστειο που ονομάζεται Παπαφλέσσας. «Απατεώνα και Εξωλέστατο» τον ονομάζει στα απομνημονεύματά του…
Ευτυχώς για την απελευθέρωση των Ελλήνων καμιά από τις αποφάσεις της Βοστίτσας δεν μπόρεσε να κρατηθεί. Αλλοίμονο αν η Συνέλευση εκείνη κατόρθωνε να εξιχνιάσει τη γνώμη του Αυτοκράτορα και τις διαθέσεις των προκρίτων των νησιών…
Αλλά η απόφαση της επανάστασης είχε ωριμάσει πλέον στη συνείδηση του Έθνους και καμιά Λογική δεν μπορούσε να την σταματήσει.
Ο λαός βαρυνθείς τας υποσχέσεις περί ξένης βοήθειας, παρασκευάζει την Απελευθέρωση με τα ίδια του τα μέσα. Ολόκληρη η Πελοπόννησος έχει μεταβληθεί σε πολεμικό εργαστήριο. Ο Φωτάκος, μάρτυς αυτόπτης γράφει: «Όλες τις νύχτες οι Έλληνες τουφεξήδες δούλευαν κρυφά από τις γυναίκες τους τα αναγκαία του πολέμου… Διά τούτο ο καθένας εργαζόταν κρυφά στο σπίτι του, διόρθωνε το τουφέκι του, έπλενε τα πιστόλια του, πήγαινε στο λόγγο και έχυνε βόλια με το μονοκάλουπο…»
Και ο φλογερός Αρχιμανδρίτης δραπετεύει από την μονή του Μεγ. Σπηλαίου, όπου ο Γερμανός τον είχε περιορίσει, για να συνεχίσει απτόητος το αθάνατο έργο του.
Οι Τούρκοι αντιληφθέντες επί τέλους τα συμβαίνοντα, προσκαλούν επιμόνως τους Προκρίτους στη Τριπολιτσά. Ο Γερμανός δεν είναι άνθρωπος που μπορεί να πιαστεί εύκολα σε τόσο χονδροειδή παγίδα. Ξεκινά επιδεικτικά στις 27 Φεβρουαρίου από την Πάτρα, με λαμπρή και μεγαλόπρεπη συνοδεία για την Τρίπολη, για να καταλήξει στις 5 Μαρτίου, αφού σκηνοθέτησε πρώτα στα Καλάβρυτα τη γνωστή επιστολή του ανύπαρκτου φίλου της Τριπολιτσάς, στη Μονή της Αγ. Λαύρας, όπου ταχέως συγκεντρώνονται όλοι οι απειλούμενοι από την «πρόσκληση» της διοίκησης προύχοντες.
«Εκεί συσκεφθέντες», γράφει ο ίδιος στα απομνημονεύματά του, «αποφάσισαν να μη δώσουν αιτίαν τινά αλλά να μείνουν περιορισμένοι… ει δε και καθολικεύση το πράγμα, καθ’ όλων των ομογενών, τότε εξ ανάγκης να λάβωσι τα όπλα και να κινήσωσι και τους λοιπούς προς υπεράσπισήν των…»
Μετά κατανυκτική ιερουργία στη μικρή εκκλησία της Μονής, όπου ο Γερμανός, αντιληφθείς πλέον το αναπόφευκτο της επανάστασης, ευχήθηκε την ευόδωση του Ιερού Αγώνα, οι προύχοντες διασκορπίσθηκαν σε μέρη ασφαλή και ο ίδιος με τον Ζαΐμη κατέφυγε στα Νεζερά.
Είναι η μόνη ιστορικώς εξακριβωμένη λειτουργία που έκαμε ο Γερμανός στη Λαύρα, η δε ιστορία του Λαβάρου της 25ης Μαρτίου, είναι μόνο ένας ωραίος θρύλος.
Η πρώτη Ελληνική σημαίαΣτο μεταξύ οι Τούρκοι, πανικοβλημένοι από την ματαίωση της εισόδου των προεστών στην Τριπολιτσά, άρχισαν μέτρα τρομοκρατικά και με προφανή νευρικότητα ετοιμάζονταν για άμυνα. Κλείνονται στο φρούριο των Πατρών και από το απόγευμα της 21ης Μαρτίου αρχίζουν τις επιδρομές κατά της πόλης και πρώτα-πρώτα πυρπολούν το σπίτι του Γιάννη Παπαδιαμαντόπουλου.
Οι ραγιάδες ένοπλοι αμύνονται υπό την πρόχειρη αρχηγία του Γερακάρη και του ατρόμητου υποδηματοποιού Καρατζά
Οδός υποχωρήσεως δεν υπάρχει πλέον. Ο Πατραϊκός λαός, μόνος, χωρίς αρχηγούς κήρυξε την έναρξη του αγώνα και η φορά του κινήματος παρασύρει οριστικά τους υπέρ της «μετρημένης και περιορισμένης προόδου» κηρυγμένους προεστούς…
Ιδού πως η Πελοπόννησος επαναστάτησε, χωρίς καμιά από τις επιφυλάξεις της να εκτελεσθεί και ιδού πως, οι διατυπώσαντες τις επιφυλάξεις εκείνες ευρέθησαν πρωτεργάτες και αρχηγοί της επαναστάσεως….
Α. Σταυρόπουλος Αίγιο Μάιος 1930
Βιβλιογραφία:
Απομνημονεύματα Π. Π. Γερμανού – Γούδας – Καμπούρογλου – Φιλήμων – Παπούλιας – Αγαπητός – Αινιάν – Οικονόμου – Μέντελσον – Raffenel – Χέρτσμπεργκ – Πρόκες Όστεν – Φωτάκος – Σπηλιάδης – Δασκαλάκις – Πιπινέλης – Κορδάτος – Παπανδρέου – Φ. Μιχαλόπουλος – Αλ. Δεσποτόπουλος – Έγγραφα Εθνολογ. Μουσείου.

Επιμέλεια: Χρήστος Τσαντής

Κατηγορίες:Επανάσταση του 1821

Tagged as: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s